Biên dịch:Chứng đạo ca
Nguyên văn chữ Hán
[sửa]
Dịch nghĩa
[sửa]Chứng Đạo Ca (證道歌)
Thiền sư Vĩnh Gia Huyền Giác
Nào ai có thấy,
Bậc đạo nhàn vô vi tuyệt học,
Chẳng trừ vọng tưởng, chẳng cầu chân.
Thật tánh vô minh là Phật tánh,
Huyễn thân vốn không tức Pháp thân.
Pháp thân giác ngộ không một vật,
Tự tánh nguồn xưa Phật thiên chân.
Năm uẩn nổi trôi như mây nổi,
Ba độc chìm tan tựa bọt dòng.
Chứng được thật tướng, không người pháp,
Sát-na dứt sạch nghiệp A-tỳ.
Nếu đem lời dối mê quần chúng,
Muôn kiếp tự mang tội kéo lưỡi.
Đốn ngộ viên thông thiền Như Lai,
Sáu độ muôn hạnh đủ trong tâm.
Trong mộng rõ ràng còn sáu nẻo,
Tỉnh rồi ba cõi vốn đều không.
Không tội, không phước, không thêm bớt,
Trong tánh tịch diệt chớ tìm cầu.
Gương bụi xưa nay chưa từng mài,
Hôm nay cần phải tự phân minh.
Ai là vô niệm? Ai vô sinh?
Nếu thật vô sinh, chẳng chẳng sinh.
Hãy hỏi người gỗ đầy cơ xảo,
Cầu Phật dụng công mấy lúc thành?
Buông cả bốn đại, chớ nắm giữ,
Trong tánh tịch diệt thuận tùy duyên.
Các hành vô thường đều là không,
Chính là Đại Viên Giác Như Lai.
Lời này quyết định bày chân thừa,
Có người chẳng chịu cứ luận bàn.
Thẳng chỉ cội nguồn, Phật đã ấn,
Tìm cành lượm lá, ta chẳng làm.
Ngọc báu Ma-ni người chẳng biết,
Kho Như Lai tạng tự mình được.
Sáu thứ thần thông không chẳng không,
Một vầng viên sáng, sắc chẳng sắc.
Tịnh năm căn rồi được năm lực,
Chỉ người chứng biết khó nghĩ lường.
Soi hình trong gương nào có khó,
Trăng đáy nước kia há bắt được?
Thường một mình đi, một mình bước,
Người đạt cùng lên nẻo Niết-bàn.
Điệu xưa thần sáng, phong càng cao,
Xương cứng mặt gầy, người chẳng đoái.
Kẻ cùng Thích tử miệng nói nghèo,
Thân nghèo mà đạo chẳng từng nghèo.
Nghèo thì thân mặc áo vá rách,
Đạo thì lòng chứa báu vô giá.
Báu ấy vô giá dùng vô tận,
Lợi vật tùy cơ chẳng tiếc chi.
Ba thân bốn trí tròn đầy đủ,
Tám giải sáu thông ấn tâm địa.
Thượng sĩ một phen liền thấu suốt,
Trung hạ nghe nhiều lại chẳng tin.
Chỉ nên cởi áo nhơ trong ngực,
Ai lại khoe mình tinh tấn ngoài?
Để mặc người chê, mặc người trách,
Lấy lửa đốt trời chỉ nhọc công.
Ta nghe như uống dòng cam lộ,
Tan hòa tức khắc vào nhiệm mầu.
Xem lời ác ấy là công đức,
Chính đó thành bậc thiện tri thức.
Nếu chẳng nhờ lời chê và hủy,
Sao bày vô sinh sức nhẫn từ?
Tông cũng thông suốt, thuyết cũng thông,
Định tuệ viên minh chẳng mắc không.
Đâu phải riêng ta nay chứng đạt,
Hằng sa chư Phật thể đều đồng.
Sư tử rống lên lời vô úy,
Muôn thú nghe rồi vỡ óc tim.
Voi lớn chạy tan, oai mất sạch,
Trời rồng lặng nghe, dạ mừng vui.
Dạo khắp sông hồ cùng núi thẳm,
Tìm thầy hỏi đạo để tham thiền.
Từ khi nhận được đường Tào Khê,
Mới biết sống chết chẳng liên can.
Đi cũng là thiền, ngồi cũng thiền,
Nói im động tĩnh đều an nhiên.
Dẫu gặp gươm đao lòng thản thản,
Dẫu uống thuốc độc vẫn thung dung.
Thầy ta từng gặp Phật Nhiên Đăng,
Nhiều kiếp từng làm Tiên Nhẫn Nhục.
Bao lần sống chết mãi xoay vần,
Sinh tử mênh mang chẳng bến bờ.
Từ khi đốn ngộ pháp vô sinh,
Vinh nhục còn đâu để mừng lo.
Vào núi thẳm, ở chốn Lan-nhã,
Dưới tùng cao vút, cảnh u sâu.
Ung dung tĩnh tọa nơi am vắng,
Lặng lẽ an cư thật tiêu dao.
Giác rồi thì xong, chẳng dụng công,
Hữu vi muôn pháp vốn khác nhau.
Bố thí còn chấp sinh thiên phước,
Khác gì tên bắn giữa hư không.
Sức hết, tên kia rồi rơi xuống,
Đời sau vẫn chịu quả chẳng lành.
Sao bằng cửa thật tướng vô vi,
Một bước thẳng vào địa Như Lai.
Được gốc rồi, chớ lo cành ngọn,
Như ngọc lưu ly chứa trăng ngà.
Hiểu được hạt châu như ý ấy,
Tự lợi, lợi người mãi chẳng vơi.
Trăng soi mặt nước, gió lay thông,
Đêm dài thanh vắng để làm chi?
Giới châu Phật tánh, ấn tâm địa,
Mây sương làm áo phủ thân này.
Bát hàng rồng, tích hàng cọp,
Hai khoen vàng ngọc tiếng ngân vang.
Đâu phải bày hình cho đẹp mắt,
Chính là dấu báu của Như Lai.
Chẳng cầu chân, chẳng dứt vọng,
Biết rõ hai pháp vốn đều không.
Không tướng, không không, không chẳng không,
Đó là thật tướng của Như Lai.
Gương tâm sáng suốt không ngăn ngại,
Trong sáng bao trùm khắp pháp giới.
Muôn tượng sum la hiện bóng đủ,
Một vầng viên quang chẳng trong ngoài.
Hiểu lầm chấp không, bỏ nhân quả,
Mênh mang chuốc lấy họa tai ương.
Bỏ có chấp không đều là bệnh,
Khác nào tránh nước lại lao lửa.
Bỏ vọng tâm, giữ chân lý,
Lòng lấy lòng bỏ hóa dối ngoa.
Người học chẳng thông còn gắng sức,
Khác nào nhận giặc lại làm con.
Mất pháp tài, tiêu công đức,
Đều bởi tâm ý thức gây nên.
Cho nên cửa Thiền dứt tâm thức,
Đốn vào tri kiến pháp vô sinh.
Đấng trượng phu cầm gươm trí tuệ,
Lưỡi Bát-nhã sáng, lửa Kim Cang.
Chẳng những phá tan lòng ngoại đạo,
Đã làm thiên ma vỡ mật rồi.
Sấm pháp vang, trống pháp dậy,
Mây từ rưới khắp giọt cam lồ.
Rồng voi dẫm bước nhuần vô tận,
Ba thừa năm tánh thảy đều ngộ.
Đề hồ tinh khiết từ Tuyết Lĩnh,
Thuần một vị ngon ta hằng nhận.
Một tánh viên dung muôn pháp tánh,
Một pháp bao hàm hết thảy pháp.
Một trăng hiện khắp ngàn sông nước,
Muôn bóng trăng đều một nguyệt thu.
Pháp thân chư Phật vào tánh ta,
Tự tánh cùng Như Lai không khác.
Một địa đủ tròn tất cả địa,
Chẳng sắc, chẳng tâm, chẳng nghiệp hành.
Khảy ngón tay xong muôn pháp môn,
Sát-na dứt sạch ba kỳ kiếp.
Bao lời nói, chẳng lời nói,
Can hệ gì đâu đến giác linh?
Không thể chê, cũng chẳng thể khen,
Thể như hư không chẳng bờ mé.
Chẳng rời nơi đây thường lặng sáng,
Muốn tìm liền biết chẳng thể thấy.
Chẳng thể lấy, chẳng thể bỏ,
Trong chỗ không được, được như nhiên.
Lặng là nói, nói là lặng,
Cửa đại bố thí mở không ngăn.
Có người hỏi ta hiểu tông nào,
Đáp rằng sức lớn Ma-ha Nhã.
Là hay chẳng phải người khó biết,
Nghịch thuận đều không thể lường suy.
Ta đã nhiều kiếp từng tu học,
Đâu phải lời suông dối thế gian.
Dựng pháp tràng, lập tông chỉ,
Rành rành Phật dạy ở Tào Khê.
Ca-diếp đầu tiên truyền đèn pháp,
Hai mươi tám Tổ xứ Tây Thiên.
Pháp sang Đông độ truyền nơi đây,
Đạt-ma chính là bậc Sơ Tổ.
Sáu đời truyền y khắp thiên hạ,
Người sau ngộ đạo chẳng kể xiết.
Chân chẳng lập, vọng vốn không,
Có không đều dứt, chẳng chấp không.
Hai mươi cửa Không đều chẳng vướng,
Một tánh Như Lai vốn đồng nhau.
Tâm là gốc, pháp là trần,
Khác nào dấu bẩn trên mặt gương.
Bụi sạch, dấu tan, gương sáng hiện,
Tâm pháp đều quên, tánh hiện chân.
Than ôi đời mạt, thời ác trược,
Phước mỏng chúng sinh khó giáo điều.
Xa Thánh đã lâu, tà kiến thịnh,
Ma mạnh, pháp suy, lắm oán hờn.
Nghe nói pháp môn đốn ngộ ấy,
Chỉ muốn phá tan đến vụn nát.
Làm nơi tâm, họa nơi thân,
Chớ nên oán trách lỗi người khác.
Muốn khỏi chiêu cảm nghiệp Vô Gián,
Chớ báng Chánh pháp của Như Lai.
Chiên-đàn rậm chẳng xen cây tạp,
Um tùm sâu thẳm sư tử ở.
Rừng vắng lặng yên một mình dạo,
Muông chim đều lánh thật xa xa.
Sư tử con theo sau sư tử,
Ba tuổi đã biết cất tiếng rền.
Nếu loài chó rừng đòi theo Phật,
Trăm năm uổng chỉ mở mồm thôi.
Viên đốn giáo vượt tình thế tục,
Có điều nghi phải hỏi cho tường.
Đâu phải sơn tăng bày nhân ngã,
Chỉ e tu lạc nẻo đoạn thường.
Chẳng phải không, cũng chẳng phải có,
Sai một ly, cách muôn dặm đường.
Đúng thì Long Nữ thành Phật liền,
Sai thì Thiện Tinh đọa vực sâu.
Thuở trẻ ta ham tìm học rộng,
Từng tra kinh luận, đọc sớ văn.
Phân biệt danh tướng không thôi nghỉ,
Như vào biển cả đếm hạt cát.
Bị Phật quở trách lời nghiêm thiết:
"Đếm của người nào ích gì đâu?"
Bao năm lận đận trôi xuôi mãi,
Uổng làm lữ khách giữa phong trần.
Chủng tánh lệch, hiểu sai chánh lý,
Chẳng đạt viên đốn của Như Lai.
Nhị thừa tinh tấn mà chưa ngộ,
Ngoại đạo thông minh thiếu trí chân.
Vừa ngu si lại vừa nông cạn,
Nắm tay không lại tưởng được gì.
Chấp ngón tay làm ngay mặt nguyệt,
Uổng công trong cảnh pháp tìm cầu.
Không thấy một pháp là Như Lai,
Mới gọi Quán Tự Tại chân thật.
Ngộ rồi nghiệp chướng xưa vốn không,
Chưa ngộ còn mang nợ nhiều đời.
Đói gặp ngự thiện nào ăn được,
Bệnh gặp y vương khó khỏi sao?
Ở giữa dục trần hành thiền định,
Lửa đỏ sen vàng vẫn nở tươi.
Dũng Thí phạm trọng liền ngộ đạo,
Đã thành Phật tự thuở xa xưa.
Sư tử rống lời không sợ hãi,
Xót người mê muội mãi u mê.
Chỉ biết giới phạm ngăn Bồ-đề,
Chẳng thấy Như Lai bày mật nghĩa.
Hai vị Tỳ-kheo phạm dâm sát,
Ba Ly giữ luật buộc thêm tội.
Duy-ma một lời tan mọi nghi,
Như mặt trời lên tiêu sương tuyết.
Chẳng thể nghĩ bàn sức giải thoát,
Diệu dụng vô cùng chẳng thể lường.
Bốn việc cúng dường nào quản nhọc,
Muôn lạng vàng kia cũng xứng thay.
Nghiền xương nát thịt chưa đền đủ,
Một câu liễu ngộ vượt trăm ngàn.
Pháp Vương tối thắng trong các pháp,
Hằng sa chư Phật đều chứng đồng.
Nay ta hiểu được châu như ý,
Ai tin nhận lấy đều tương ưng.
Rõ ràng thấy chẳng một vật gì,
Không người, không Phật, cũng không ta.
Ba ngàn thế giới như bọt biển,
Thánh hiền chớp hiện tựa điện quang.
Dẫu bánh sắt xoay trên đỉnh đầu,
Định tuệ sáng tròn chẳng mất đi.
Mặt trời có thể thành băng giá,
Mặt trăng có thể hóa lửa hồng.
Chúng ma chẳng phá lời chân thật,
Xe voi ung dung cứ tiến lên.
Há thấy bọ ngựa ngăn xe lớn?
Voi lớn chẳng đi đường thỏ chạy.
Đại ngộ chẳng câu nơi tiểu tiết,
Chớ đem mắt hẹp luận trời cao.
Nếu còn chưa hiểu lời ta nói,
Nay xin vì bạn quyết bày ra.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tác phẩm này là một bản dịch và có thông tin cấp phép khác so với bản quyền của nội dung gốc.
Tác phẩm này, được phát hành trước ngày 1 tháng 1 năm 1931, đã thuộc phạm vi công cộng trên toàn thế giới vì tác giả đã mất hơn 100 năm trước.
Tác phẩm này được phát hành theo Giấy phép Creative Commons Ghi công-Chia sẻ tương tự 4.0 Quốc tế, cho phép sử dụng, phân phối, và tạo tác phẩm phái sinh một cách tự do, miễn là không được thay đổi giấy phép và ghi chú rõ ràng, cùng với việc ghi công tác giả gốc — nếu bạn thay đổi, chuyển đổi hoặc tạo tác phẩm phái sinh dựa trên tác phẩm này, bạn chỉ có thể phân phối tác phẩm phái sinh theo cùng giấy phép với giấy phép này.
Tác phẩm này được phát hành theo các điều khoản của Giấy phép Tài liệu Tự do GNU.
Điều khoản sử dụng của Wikimedia Foundation yêu cầu văn bản được cấp phép theo GFDL được nhập sau tháng 11 năm 2008 cũng phải cấp phép kép với một giấy phép tương thích khác. "Nội dung chỉ khả dụng trong GFDL không được phép" (§7.4). Điều này không áp dụng cho phương tiện phi văn bản.
