Biên dịch:Hậu Hán thư/Quyển 81

by Phạm Diệp

Khổng Tử (孔子) nói: Thà rằng không đắc được đạo Trung dung, tất phải tìm người Cuồng, Quyến vậy! Lại nói: Người Cuồng thì tiến thủ, người Quyến thì có những việc không làm. Đây là vì mất đi đạo chu toàn mà lấy ở những cực đoan thiên lệch. Tuy nhiên, có việc không làm thì cũng sẽ có việc nhất định làm; đã nói là tiến thủ thì cũng sẽ có cái không lấy. Như vậy, tính cách còn phân chia, làm hay không cũng khác biệt.

Thời trung thế, những bậc đại phu giữ tiết tháo riêng biệt mà có thể thành danh lập thân cũng rất nhiều. Có người chí cứng như kim đá mà ngăn được kẻ cường bạo. Có người ý nghiêm như sương lạnh mà cam lòng với tiết tháo nhỏ mọn. Cũng có người kết bạn giao hảo, u minh đồng lòng; dẫm lên nghĩa lớn vượt qua hiểm nguy, coi sống chết như nhau. Tuy sự việc không vẹn tròn nhưng phong thái phép tắc của họ có chỗ đáng nhớ. Song tình tiết phức tạp, khó bề phân loại; lời lẽ ngắn ngủi, không đủ để phân biệt. Nếu bỏ đi thì sự việc có chỗ thiếu sót, nếu ghi lại thì thứ tự không thống nhất. Vì danh tính và thể cách tuy khác nhau nhưng hành vi tiết tháo đều tuyệt vời, nên gộp chung làm Độc hành thiên (独行篇). Mong rằng có thể bổ sung những văn bản còn thiếu, ghi chép lại những chí hướng bị bỏ sót vậy.

Lý Thiện

Lý Thiện (李善) tự Thứ Tôn (次孙), người Dục Dương (淯阳) Nam Dương (南阳), vốn là nô bộc của Lý Nguyên (李元) cùng huyện. Trong năm Kiến Vũ (建武) (25–56), dịch bệnh hoành hành, nhà Lý Nguyên nối tiếp nhau chết hết, chỉ còn cô nhi Lý Tục (李续) mới sinh được vài 10 ngày, mà tư tài có đến 10,000,000. Các nô tỳ riêng cùng tính kế, muốn mưu sát Lý Tục để chia chác tài sản. Lý Thiện thương xót họ Lý sâu sắc nhưng sức không chế ngự được, bèn ngầm cõng Lý Tục bỏ trốn, ẩn náu trong địa giới Hạ Khâu (瑕丘) Sơn Dương (山阳), tự mình mớm nuôi, vú tự sinh sữa. Nhường khô nằm ướt, nếm đủ gian khổ. Lý Tục tuy còn trong bế bồng, nhưng Lý Thiện phụng thờ không khác gì bậc trưởng quân, có việc gì đều quỳ dài thưa trình rồi mới làm. Xóm làng cảm động trước hành vi đó, đều bảo nhau tu sửa nghĩa hạnh. Lý Tục lên 10 tuổi, Lý Thiện cùng về bản huyện, tu chỉnh nghiệp cũ. Tố cáo đám nô tỳ với quan lại, đều bị bắt giết hết. Lúc đó Chung Ly Ý (钟离意) làm Hạ Khâu lệnh, dâng thư tiến cử hành trạng của Lý Thiện. Quang Vũ (光武) xuống chiếu bái Lý Thiện cùng Lý Tục đều làm Thái tử Xá nhân.

Thời Hiển Tông (显宗), Lý Thiện được vời vào phủ chúa công, nhờ tài trị lý việc khó, thăng 2 lần đến Thái thú Nhật Nam (日南). Từ kinh sư đi nhậm chức, đường qua Dục Dương, ghé thăm mộ Lý Nguyên. Cách mộ chưa đầy 1 dặm đã cởi bỏ triều phục, cầm cuốc dọn cỏ. Đến khi bái mộ, khóc lóc rất bi thương, tự mình thổi nấu, bưng đỉnh thớt để tu sửa tế lễ. Rơi lệ nói: Quân phu nhân, Thiện ở đây. Hết sức bi ai, vài ngày mới đi. Đến nhiệm sở, dùng lòng yêu thương huệ chính để trị vì, vỗ về phong tục lạ. Thăng làm Thái thú Cửu Giang (九江), chưa đến nơi, dọc đường bệnh mất. Lý Tục làm quan đến Hà Gian (河间) tướng.

Lời bàn (评语)

Tán rằng (赞曰): Giữ gìn ngay thẳng không sai lệch, đối diện nghĩa lớn chẳng nghi nan. Chỉ bậc cương khiết này, quyết đoán hành động nuôi dưỡng đức dày.