Biên dịch:Kinh Thi/Quan Thư

Quan thư (tiếng kêu chim thư cưu) 關雎

Nguyên văn chữ Hán	Phiên âm Hán Việt
關關雎鳩，在河之洲。 窈窕淑女，君子好逑。 參差荇菜，左右流之。 窈窕淑女，寤寐求之。 求之不得，寤寐思服。 悠哉悠哉，輾轉反側。 參差荇菜，左右采之。 窈窕淑女，琴瑟友之。 參差荇菜，左右芼之。 窈窕淑女，鐘鼓樂之。	Quan quan thư cưu, tại hà chi châu. Yểu điệu thục nữ, quân tử hảo cầu. Tam si hạnh thái, tả hữu lưu chi. Yểu điệu thục nữ, ngụ mị cầu chi. Cầu chi bất đắc, ngụ mị tư phục. Du tai du tai, triển chuyển phản trắc. Tam si hạnh thái, tả hữu thái chi. Yểu điệu thục nữ, cầm sắt hữu chi. Tam si hạnh thái, tả hữu mạo chi. Yểu điệu thục nữ, chung cổ nhạc chi.

Bản dịch 1
Quan quan thư cưu,
Trên bãi sông sâu.
Dáng nương hiền thục,
Quân tử tìm cầu.

Rau hạnh dài ngắn,
Tả hữu vớt về.
Dáng nương hiền thục,
Thức ngủ mải mê.
Cầu mà chẳng được,
Thức ngủ nhớ thương.
Xa xôi diệu vợi,
Trằn trọc canh trường.

Rau hạnh dài ngắn,
Tả hữu hái nhặt.
Dáng nương hiền thục,
Đàn cầm giao kết.
Rau hạnh dài ngắn,
Tả hữu lựa chọn.
Dáng nương hiền thục,
Chuông trống đón mừng.

Bản dịch 2

Quan quan tiếng hót chim trời,
Bãi sông nước chảy, đôi mươi tự tình.
Dịu dàng thục nữ hiền vinh,
Sánh cùng quân tử, uyên ương một nhà.

Rập rình rau hạnh ngắn dài,
Dòng bên nọ, nhánh bên này hái sao.
Nàng thanh tú, bậc thanh cao,
Ngày đêm mơ tưởng, lòng nào nguôi khuây.
Tìm mà chẳng gặp được thay,
Đêm nằm thao thức, vơi đầy nhớ nhung.
Mênh mang lòng những ngại ngùng,
Trở mình trằn trọc, một vùng canh thâu.

Rập rình rau hạnh nông sâu,
Dòng bên nọ, nhánh bên đâu hái về.
Nàng thanh tú, bậc hiền thê,
Gảy dây cầm sắt, vỗ về làm thân.
Rập rình rau hạnh xa gần,
Dòng bên nọ, nhánh bên phần hái nhanh.
Nàng thanh tú, bậc giai nhân,
Tiếng chuông nhịp trống, gieo vần hân hoan.

Chú thích

Tóm tắt nội dung

Người con trai nghe tiếng chim thư cưu, chim trống chim mái ứng họa nhau, nhân đó bày tỏ yêu đơn phương với một người con gái, mong cưới nàng làm vợ.

Tóm tắt chú giải của Chu Hy

Vua Văn Vương nhà Chu cưới nàng Thái Tự. Lúc nàng mới đến, thấy nàng có đức hạnh u tịch, nhàn nhã và đoan chính, người ta làm bài này, ý nói nàng và vua cùng hòa vui mà cung kính lẫn nhau, cũng như tình chí thiết đậm đà mà lúc nào cũng giữ gìn cách biệt của đôi chim thư cưu vậy.

Dựa theo Thi tam gia nghĩa tập sớ của Vương Tiên Khiêm, ba nhà Lỗ, Tề, Hàn cho rằng bài này là thơ phúng gián. Mao thi cho rằng đây là thơ ca tụng.

• Quan quan: Theo truyền thuyết của Lỗ thi và Mao thi, chỉ tiếng chim hót họa cùng nhau.
• Thư cưu: Tức chim ngạc, dân gian gọi là chim bưng.
• Châu: Ba nhà Lỗ, Tề, Hàn viết là "châu" (州). *Thuyết văn* giải thích: "Châu" là bãi đất giữa dòng có thể ở được.
• Yểu điệu: Lỗ thi giải là "dáng vẻ tốt đẹp", Hàn thi giải là "trung trinh chuyên nhất".
• Hảo cầu: Lỗ thi, Tề thi đều viết là "hảo cừu", nghĩa là "hòa giải thù oán"; Hàn thi giải là "thiết lập đạo đức cho phụ nữ". Mao thi đổi chữ "cừu" thành "cầu", giải là "bạn đời". "Hảo cầu" theo Mao thi là "người bạn đời tốt đẹp". Điểm này giữa ba nhà Lỗ, Tề, Hàn và Mao thi có sự khác biệt rất lớn.
• Sâm si: Ngắn dài không đều.
• Hạnh thái: Còn gọi là hạnh, tiếp dư. Theo mô tả của Lục Cơ: thân trắng, lá tím đỏ nổi trên mặt nước, rễ dưới đáy nước.
• Tả hữu: Giúp đỡ. Chữ gốc là "tả hữu" (佐佑).
• Lưu: Tuyển chọn, lựa chọn.
• Ngộ mị: Thao thức không ngủ được.
• Tư phục: Phục là sự việc, cũng chỉ sự nhớ nhung. Theo Lỗ thi, đây chỉ việc suy tính chuyện nàng thục nữ chung sống hòa thuận với các nàng thiếp. Mao thi tiễn phát hiện sai lầm của Mao thi khi giải thích từ "hảo cừu/hảo cầu", tại đây cũng theo giải thích của Lỗ thi nhưng trước sau mâu thuẫn.
• U tai: U là suy nghĩ, cũng chỉ sự dài, xa. Động từ. "U tai u tai" nghĩa là nghĩ đi nghĩ lại.
• Mạo: Lấy, hái.

Giải thích

Sở dĩ viết về việc cần mẫn hái rau hạnh là để làm nổi bật việc tác giả dùng cầm sắt, chuông trống nhằm tiếp cận và làm vui lòng người yêu. Chuông, trống, cầm, sắt không phải nhạc cụ tầm thường, cho thấy tác giả là người có địa vị.