Biên dịch:Thù vực chu tư lục/Quyển 9
Vân Nam Bách Di 雲南百夷
[sửa](phụ bản)
...
Sứ giả của Điêu Duyên Đãi (刁緣歹), Tuyên úy sứ quân dân nước Lão Qua (老撾), hộ tống triều thần là Trần Thiên Bình (陳天平), cháu của cựu An Nam vương, đến triều. Tấu rằng:
“Thần Thiên Bình, là cháu của cựu An Nam vương Trần Hằng (恒), con của Trần Thiên Minh (天明)[1], em của Trần Nhật Khuể (日煃)[2]. Nhật Khuể kính cẩn quy thuận thiên triều, được Thái Tổ Cao Hoàng Đế phong làm An Nam vương, ban chương ấn, tại vị 2 năm thì mất. Em là Trần Duật (𣊟)[3] kế vị, cũng chỉ 2 năm, rồi con là Trần Vãn (晚)[4] nối ngôi. Tên nghịch thần Lê Quý Ly (黎季犛) nắm quyền, tự tung tự tác. Trần Vãn muốn kiềm chế hắn, bị Quý Ly giết, lập con Vãn là Trần Ngung (顒)[5], nhưng quyền hành đều nằm trong tay Quý Ly và con là Lê Thương (黎蒼). Trước sau trong ngoài đều là bè đảng phản nghịch, Ngung chỉ biết khoanh tay đứng nhìn. Chẳng bao lâu, Quý Ly lại giết Ngung, lập con là Trần An (炙)[6], còn nhỏ, vẫn còn trong tã lót. Cha con Quý Ly đại sát tông tộc họ Trần, giết cả Trần Duật để đoạt ngôi. Đổi tên thành Hồ Nhất Nguyên (胡一元), con là Hồ Khuê (胡奎), xưng là Đại Ngu hoàng đế.
Thần vì bị ruồng bỏ từ trước, sống lưu lạc bên ngoài. Cha con Quý Ly mưu đoạt ngôi, thần may ở xa nên thoát. Các cựu thần trung nghĩa tôn thần làm chủ, mưu việc báo thù. Đang bàn việc chiêu binh thì giặc kéo đến, thần phải vội vã chạy trốn. Bè bạn tan rã, nghịch đảng truy đuổi ráo riết, sai quân lùng bắt khắp nơi. Thần ẩn náu nơi hoang dã, nhặt nhạnh tự nuôi thân, đói khát khốn cùng, sống sót trong gang tấc. Lâu sau, thấy tình hình tạm yên, thần lần mò vượt núi băng rừng đến được Lão Qua. Nhưng lúc ấy Lão Qua nhiều việc, không thể giúp thần. Ngóng vọng triều đình, cách trở vạn dặm, không nơi kêu oan, nhiều lần muốn tự tận, chỉ mong sống sót, kéo dài năm tháng. Bỗng đọc được chiếu thư, biết Hoàng thượng nối ngôi chính thống, theo đúng phép xưa. Lòng thần vui mừng, có nơi nương tựa. Nhưng vì bệnh lâu ngày, mãi đến năm nay mới được vào chầu. Nghĩ đến tiên vương từng được Thái Tổ Cao Hoàng Đế ban mệnh, đời đời giữ An Nam, kính cẩn triều cống. Há ngờ nghịch tặc dám làm loạn tột cùng, ngạo mạn thánh minh, coi thường lễ pháp, liên tiếp giết vua, cuối cùng cướp ngôi. Tông tộc họ Trần bị giết sạch, chỉ còn thần sống sót. Thần và nghịch tặc không đội trời chung, cúi mong thánh ân thương xót.”
Nói rồi dập đầu rơi lệ. Lại tâu:
“Nghịch thần Lê Quý Ly đã già, mưu kế phần nhiều do Lê Thương bày ra. Chúng đánh cướp Chiêm Thành, muốn bắt thần quy phục. Lại xâm lấn phủ Tư Minh (思明), chiếm đất đai. Xét lòng dạ chúng, thật muốn chống lại thiên triều. Chúng bóc lột tàn bạo, luật lệ hà khắc, dân chúng oán than như sa vào nước lửa. Tổ tiên thần vốn nhân hậu khoan dung, nay dân trong nước đói khổ, phần nhiều còn tưởng nhớ. Đức của bệ hạ sánh cùng trời đất, nhân đức khắp bốn biển. Một vật sai chỗ, lòng còn chưa yên. Việc phạt kẻ có tội, cứu dân lầm than, hưng diệt nối tuyệt, là điều mà phiên bang mong đợi, cũng là nguyện vọng lớn của thần vậy!”
Vua thương xót mà chấp thuận. Sai quan cấp nhà ở, mỗi tháng cấp lương thực. Việc này chép rõ trong “An Nam truyện” (安南傳)[7], tên họ kế tiếp của họ Trần có chỗ khác với bản truyện chính, nên ghi lại để chờ khảo xét.
...
Chú thích
- ▲ Có lẽ nói w:Trần Minh Tông, húy Trần Mạnh (陳奣). Chữ Mạnh 奣 là chữ Thiên 天 và Minh 明 hợp lại.
- ▲ w:Trần Dụ Tông.
- ▲ Có lẽ nói Trần Kính (陳曔).
- ▲ Có lẽ nói Trần Hiện (陳晛).
- ▲ Có lẽ nói w:Trần Thuận Tông. Thuận Tông là con Nghệ Tông chứ không phải con Trần Vãn (Trần Phế Đế).
- ▲ Trần An (陳安).
- ▲ Biên dịch:Minh sử/Quyển 321.
Nguồn bổ sung: