Biên dịch:Thanh thực lục/Cao Tông Thuần Hoàng đế thực lục/Quyển 1346
Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1346 / Càn Long năm 55 / tháng 1 / ngày 1 (năm 1790 dương lịch)
[sửa]Nhân dịp vạn thọ tám mươi tuổi, ban chiếu khắp thiên hạ.
Chiếu rằng: Trẫm sinh ra, vâng mệnh Trời, kính cẩn giữ vững cơ nghiệp lớn, mong được ban phúc để thi hành, luôn ghi lòng trong việc sáng tỏ đạo lý. Đến nay đã 55 năm. Nhờ ơn Trời sâu dày, kế thừa mưu lược của các Thánh tổ, bốn phương yên ổn, triều đình trang nghiêm, trong cung năm đời cùng ngồi một đường, nơi xa xôi vạn phương cùng theo một khuôn phép. Nay tháng Tám này là dịp trẫm tròn tám mươi tuổi. Trước đây do các đại thần khẩn cầu, trẫm đã thuận cho việc chúc thọ, lại ban ân cho sĩ phu, đặc biệt mở khoa thi chọn người tài, đồng thời đình chỉ các lễ vật cống hiến rườm rà, cấm các phủ huyện tư chúc, chú trọng thực chất, thể hiện đức tin và lòng nhân. Như Nguyễn Quang Bình 阮光平 không đánh mà quy thuận, được ban tước vương phiên, Ba Lặc Bố Đằng 巴勒布騰 vui vẻ đến diện kiến, mãi mãi theo hàng chư quốc; Miến Điện 緬甸 nơi xa xôi cũng sai sứ dâng biểu vàng; các man di nơi dị vực cũng thành tâm đến triều yết. Huống chi các lão dân trong nội quận, các bậc cao niên nơi phiên trấn, người thọ trên trăm tuổi có hơn 1,000 người, nhà có ba đời cùng sống có hơn 200 nhà. Hội khánh vui vẻ, đều đến chúc thọ. Trẫm giữ vận hưng thịnh, thân tự lo toan sớm tối, đêm hỏi áo sớm dậy, cẩn thận gấp bội trong việc khoan dung kín đáo, tuần du luyện binh, tinh thần giữ vững thường đạo. Trải năm dài không buông thả, suốt ngày tự khuyến khích. Lấy đức và cần làm gốc, kính Trời để cầu mệnh lâu dài, mong được sống lâu, an khang, để an ủi lòng dân bốn bể. Trước đây 45 năm, khi trẫm bảy mươi tuổi, từng ban ơn đến tận thôn cùng xóm vắng. Đến năm thứ 50, quốc khánh trọng đại, lại ban chiếu rộng rãi. Nay được phúc thọ lâu dài, càng thêm lòng giữ gìn. Hoàng tổ ta thọ sáu mươi tuổi, từng ban ân rộng khắp, trẫm nay noi theo, thi hành đầy đủ. Những việc dưỡng lão, cầu an, đều thiết thực. Vì vậy ban ơn rộng khắp, tận tâm ngày đêm, mong được hòa thuận lâu dài, giữ vững thịnh thế.
Những việc cần thi hành, liệt kê sau đây:
1. Các lễ tế Ngũ Nhạc, Tứ Độc, cùng các thần Phong, Vân, Lôi, Vũ, Hỏa, đều sai quan tế lễ, theo lệ thi hành.
2. Các tỉnh có gia đình năm đời cùng sống, các tổng đốc, tuần phủ tra rõ tâu lên, ban ân thưởng.
3. Từ Vương trở xuống, Giác La 覺羅 từ 15 tuổi trở lên, đều ban ân thưởng.
4. Từ Công chúa trở xuống đến Cách Cách 格格, đều ban ân thưởng.
5. Từ Vương phi trở xuống, đến vợ của Tướng quân phong ân, trên 60 tuổi, đều ban ân thưởng.
6. Các vương phiên ngoại quốc, Bối lặc 貝勒, Bối tử 貝子, Công 公, Trát Sát Khắc Thái Cát 扎薩克台吉, Tháp Bố Nang 塔布囊, cùng vợ Phúc tấn 福晉, trên 60 tuổi, đều ban ân thưởng.
7. Các đại thần Mãn Hán, cùng mệnh phụ, trên 60 tuổi, đều ban ân thưởng.
8. Quan văn võ trong ngoài Mãn Hán, đều thăng một cấp.
9. Quan các cấp trong ngoài, ngoài việc đã được phong tặng theo phẩm hiện tại, nếu thăng cấp hay đổi chức, đều theo chức mới mà phong tặng.
10. Quan văn võ trong ngoài, do công vụ mà bị giáng chức lưu nhiệm, bộ liên quan tra rõ, tâu xin phục chức.
11. Cống sinh Quốc tử giám, cùng giáo tập các trường, miễn ngồi giám một tháng.
12. Các tỉnh trường Nho học, lấy chính cống làm ân cống, thứ cống làm tuế cống.
13. Con hiếu cháu thuận, chồng nghĩa vợ tiết người Mãn Hán, quan sở tại tra xét kỹ, xác thực tâu lên Lễ bộ xét biểu dương.
14. Binh lính Mãn Hán từng phục vụ, do bệnh già nghỉ hưu, đều ban ân thưởng.
15. Binh lính Bát kỳ Mãn Châu, Mông Cổ, Hán quân, cùng nội Trát Sát Khắc Khách Khách Mông Cổ, từ 78, 89, 90 tuổi trở lên, đều ban thưởng riêng; đến 100 tuổi, tâu rõ biểu dương, ban thêm một tấm đoạn lớn, bạc 10 lượng.
16. Quân dân từ 70 tuổi trở lên, ban thưởng thích hợp; từ 80 tuổi trở lên, ban một tấm lụa, một cân bông, một thạch gạo, mười cân thịt; từ 90 tuổi trở lên, gấp đôi; đến 100 tuổi, tâu rõ biểu dương, ban thêm một tấm đoạn lớn, bạc 10 lượng.
17. Cầu đường các tỉnh có hư hại, quan địa phương tra rõ sửa chữa, tiện lợi cho dân đi lại.
18. Tội phạm các tỉnh từ quân lưu trở xuống, đều giảm nhẹ xử lý. Tội nhân bị lưu đày đã hơn 10 năm, an phận không phạm, các tổng đốc, tuần phủ tâu bộ xét theo lệ, xin tha.
19. Tội nhân bị giam các tỉnh, từ năm ngoái đến nay xét xử ba lần chưa quyết, theo lệ tra rõ tội trạng, giảm nhẹ xử lý. Tội nhân xét một hai lần, nếu án nhẹ, có thể tha, bộ liên quan tra rõ, xin chỉ định đoạt.
20. Các viện dưỡng tế, người cô quả tàn tật không nơi nương tựa, quan sở tại lưu tâm, cấp dưỡng đúng lúc, không để thất lạc.
21. Các tỉnh từng bị thiên tai, dân nghèo vay giống, lương thực, trâu bò, nếu thực sự không thể trả, đều được miễn.
22. Lăng tẩm các đời đế vương, Khổng Tử tại Khúc Phụ 闕里, đều sai quan tế lễ, theo lệ thi hành.
Ôi! Trẫm chỉ mong thuận lòng dân để trị nước, ban đức cho muôn dân. Trời ắt sẽ ban mệnh, thêm phúc thọ cho trẫm. Ban bố khắp thiên hạ, ai nấy đều biết.
Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1346 / Càn Long năm 55 / tháng 1 / ngày 3 (năm 1790 dương lịch)
[sửa]Lại dụ: Trước đây vì Lê Hà 黎𠇶[1] từng làm thần tử cho họ Lê 黎氏, không lấy thịnh suy làm điều thay lòng đổi dạ, tâm ý còn có thể thương xót mà tha thứ, nên từng hạ chỉ theo thứ tự, lệnh cho Phúc Khang An 福康安 bình tâm hỏi rõ ý định đến đầu thú. Lại truyền phái người áp giải Lê Hà 黎𠇶 cùng ba người nữa về kinh, để xét xử riêng. Đồng thời lệnh cho Tôn Sĩ Nghị 孫士毅 tra rõ Lê Hà 黎𠇶 có nói quá sự thật hay không, tâu trình rõ ràng.
Nay theo tấu trình của Tôn Sĩ Nghị, thì Lê Hà 黎𠇶 ban đầu dùng lời hư dối để gây chú ý, sau lại lấy cớ bệnh tật để thoái thác, mượn việc công để báo thù riêng, tâm địa thật hiểm trá. Gần đây thấy Nguyễn Quang Bình 阮光平 quy thuận Thiên triều, chiếm giữ toàn cõi An Nam 安南, không còn nơi ẩn náu, cùng đường phải vào nội địa, bèn mượn danh nghĩa trung nghĩa với cố chủ, hy vọng Thiên triều vì y mà mưu tính việc khác. Ý đồ của y là cho rằng Lê Duy Kỳ 黎維祁 nhu nhược bất tài, nếu có ngày phục quốc thì cũng chỉ là bù nhìn, còn y sẽ nhân đó thực hiện mưu đồ riêng, đạt được mục đích. Vì vậy trước mặt Phúc Khang An, y không thể không lớn tiếng xưng là cựu thần nghĩa sĩ của họ Lê ở An Nam, nguyện góp sức báo thù, lại nói ở Lạng Sơn 諒山, Giang Bắc 江北[2] có ba bốn vạn quân đang tụ tập, phóng đại lời lẽ, gây chuyện thị phi. Những thủ đoạn xảo trá của y, thật không thể hỏi đến.
Phúc Khang An, Tôn Vĩnh Thanh 孫永清 sau khi nhận được dụ trước, tất đã cử người thích hợp áp giải về kinh. Nay lại lệnh cho các đại thần Quân cơ, gửi công văn cho người được cử, dọc đường phải cẩn thận canh giữ, nhanh chóng áp giải về kinh.
Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1346 / Càn Long năm 55 / tháng 1 / ngày 5 (năm 1790 dương lịch)
[sửa]Tuần phủ Quảng Tây Tôn Vĩnh Thanh 孫永清 tâu: Theo đạo Tả Giang là Thang Hùng Nghiệp 湯雄業 báo cáo, ngày 12 tháng Chạp (âm lịch, tức ngày 9 tháng 2 năm 1790), Nguyễn Quang Hiển 阮光顯 đến Trấn Nam Quan 鎮南關. Nguyễn Quang Bình 阮光平 sai bồi thần là Nguyễn Văn Danh 阮文名 và Ngô Văn Sở 吳文楚 dẫn vệ sĩ đến dưới đài Chiêu Đức 昭德臺 vào ngày 13 để nhận chiếu thư và ấn tín. Lại theo lời Ngô Văn Sở và những người khác báo, quốc vương chọn trong tháng Ba (âm lịch, tức khoảng tháng 4 năm 1790) sẽ vào kinh chúc mừng vạn thọ. Ngô Văn Sở nguyện cùng đi sớm để được diện kiến. Nay kính trình biểu tạ ơn của quốc vương.
Châu phê trên biểu rằng: Trẫm vui mừng xem qua. Khanh sai bồi thần đến đúng lúc, liền giao biểu này cho họ mang về. Khanh đọc châu phê của trẫm, ắt càng vui mừng. Gặp nhau chẳng bao lâu, lòng trẫm cũng mong mỏi như vậy.
Dụ các đại thần Quân cơ rằng: Biểu tạ ơn của Nguyễn Quang Bình do Tôn Vĩnh Thanh dâng, trẫm đã châu phê vào trong biểu. Sứ thần nước ấy là Nguyễn Hoằng Khang 阮宏匡 và những người khác đã đến kinh. Đợi khi họ về nước, sẽ giao biểu có châu phê để mang về tuyên dụ, tỏ rõ sự ân sủng. Còn Ngô Văn Sở là người đắc lực của nước ấy, cùng đi vào kinh, e rằng không có người trông coi trong nước. Nay hạ chỉ: sau khi Nguyễn Quang Bình từ kinh trở về, đến kỳ tiến cống sau, sẽ lại vào kinh. Trong tờ trình của quốc vương gửi Tôn Vĩnh Thanh cũng nói rõ sẽ kính cẩn tuân theo thánh chỉ, cử Ngô Văn Sở ở lại giữ nước. Nay Ngô Văn Sở lại xin với Thang Hùng Nghiệp được cùng đi vào kinh, thì viên tuần phủ nên tiếp tục tuân theo chỉ dụ trước, dụ rằng: Đại hoàng đế thương xót nước các ngươi mới được phong phiên, đặc biệt thể tất, sau khi quốc vương vào kinh, lệnh cho ngươi ở lại giữ nước để ổn định lòng dân. Ngươi nên tạm hoãn vào kinh. Viên tuần phủ phải lập tức tuân chỉ dụ rõ cho Ngô Văn Sở, đợi khi y có văn thư trình lại, lập tức tâu trình nhanh chóng.
Chú thích
[sửa]
Nguồn: