Biên dịch:Thanh thực lục/Cao Tông Thuần Hoàng đế thực lục/Quyển 1358

Cao Tông Thuần Hoàng đế thực lục (Càn Long) (nhà Thanh) , do Wikisource dịch từ tiếng Trung Quốc
Quyển 1358

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 2 (năm 1790 dương lịch)

Ngày Canh Thìn (27/6/1790), dụ các đại thần Quân cơ rằng: Phúc Khang An 福康安 tâu, đã dẫn Nguyễn Quang Bình 阮光平 đến Hứa Châu 許州 vào ngày 24 tháng Sáu (âm lịch), dự kiến ngày mùng 8 tháng Bảy sẽ đến nơi. Đồng thời tuân chỉ giảm bớt số người tùy tùng, lệnh cho họ đi sau chậm rãi, riêng cử viên chức áp giải trực tiếp đến kinh thành. Đã gửi công văn cho Kim Giản 金簡, lệnh cho Nguyễn Quang Bình tạm trú tại nơi ở dành cho khách được ban thưởng. Việc xử lý đều thỏa đáng, trẫm đã châu phê rõ trong tấu.

Nguyễn Quang Bình thành tâm mong được diện kiến, vui mừng phấn khởi, dọc đường thúc ngựa đi nhanh, không ngại vất vả, thật là xuất phát từ lòng thành. Từ Hứa Châu đến Nhiệt Hà 熱河, tính khoảng hơn 2,100 dặm, nếu mỗi ngày đi 200 dặm, thì khoảng mùng 8 tháng này sẽ đến nơi, để sớm được diện kiến thiên nhan, thật là việc tốt. Nghĩ rằng Phúc Khang An trên đường chăm sóc chu đáo, mọi việc tất sẽ ổn thỏa.

Về việc cung ứng dọc đường cho Nguyễn Quang Bình, mỗi ngày cần 4,000 lượng bạc, đã được các tỉnh Giang Tây 江西, Hồ Quảng 湖廣, Hà Nam 河南 lần lượt tâu rằng Phúc Khang An đã sớm truyền đạt, chi tiêu hợp lý, không được phóng đại. Xem ra các điều khoản trong truyền đơn là do Trực Lệ 直隸 quy định. Hôm qua Lương Khẳng Đường 梁肯堂 tâu rằng không biết truyền đơn này, lẽ nào truyền đơn lại bay qua Trực Lệ mà đến thẳng Nhiệt Hà? Trẫm đã hạ chỉ nghiêm hỏi, Lương Khẳng Đường tuyệt đối không thể tiếp tục thoái thác. Việc này không liên quan đến Phúc Khang An, không cần lo sợ.

Lệnh kèm theo thưởng 5 quả vải tươi: Phúc Khang An được 2 quả, Nguyễn Quang Bình được 2 quả, bồi thần Ngô Văn Sở 吳文楚 được 1 quả. Đồng thời lệnh cho Phúc Khang An báo cho quốc vương biết: Vải là sản vật phương Nam, An Nam chắc cũng có, nhưng ở kinh thành không có vải, mỗi năm đều do Phúc Kiến 閩南 tiến cống, rất quý hiếm, không phải vương công đại thần thân cận thì không được ban thưởng. Nay đặc biệt ban thưởng qua đường bưu cục, là ân huệ đặc biệt của Đại hoàng đế. Lại nghĩ đến Ngô Văn Sở là người thân tín, tận lực vì quốc vương, lần này lại nhiều lần khẩn cầu được cùng đi diện kiến, lòng thành đáng khen, nên cũng được ban thưởng, để Nguyễn Quang Bình và các người càng thêm cảm kích.

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 5 (năm 1790 dương lịch)

Dụ các đại thần Quân cơ rằng: Phúc Khang An 福康安 tâu, đã cùng Nguyễn Quang Bình 阮光平 đến Trì Châu 磁州 thuộc Trực Lệ 直隸 vào ngày mùng 1 tháng Bảy (âm lịch, tức 26/7/1790). Hiện đang tìm cách thúc ngựa đi gấp, ngày đêm tiến bước. Nếu có thể đến nơi vào mùng 8 thì rất tốt, nếu không thì đến Nhiệt Hà 熱河 vào khoảng mùng 9, mùng 10 để được diện kiến cũng được.

Từ Trì Châu đến Nhiệt Hà còn hơn 1,500 dặm. Cuối tháng trước, vùng Trực Lệ, kinh thành và Nhiệt Hà mưa liên tiếp nhiều ngày, đường sá lầy lội. Nay tuy đã nắng ráo gần mười ngày, nhưng đường sá e rằng chưa khô hẳn. Nếu thúc ép đi nhanh quá, e sẽ mệt nhọc. Quốc vương ấy từ vạn dặm đến triều yết, nay đã gần đến kinh phụ, lại càng nên được thể tất.

Lệnh cho Phúc Khang An tuân theo các chỉ dụ đã ban trước. Nếu không thể đến vào mùng 8, thì đến vào khoảng mùng 10 cũng không muộn, miễn là không trễ kỳ yến tiệc ngày 14 là được. Truyền dụ này để biết.

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 6 (năm 1790 dương lịch)

Dụ các đại thần Quân cơ rằng: Lương Khẳng Đường 梁肯堂 tâu rằng, việc cung ứng khi quốc vương An Nam Nguyễn Quang Bình 阮光平 đi qua, đã sớm lệnh cho các ty đạo bàn định quy chế, trích tiền tiết kiệm để cấp cho viên chức mang theo 4,000 lượng bạc, dùng cho việc cung cấp dọc đường, hoàn toàn không có chuyện mỗi ngày chi 4,000 lượng. Về các điều khoản đã bàn định, e rằng khi sao chép văn bản có sai sót, nên dùng chữ rời in nhanh cho tiện, thực không có bản khắc in riêng, cũng không có truyền đơn từ tỉnh khác gửi đến để làm theo.

Nhưng đạo phủ Nhiệt Hà 熱河 trình lên bản truyền đơn khắc in, ghi rõ mỗi trạm nghỉ thường phát 2,000 lượng, trạm nhỏ phát 1,000 lượng, Trì Châu 磁州 cấp thêm 500 lượng, Thanh Viễn 清苑 cấp thêm 1,000 lượng, tổng cộng phải phát 37,500 lượng bạc. Nay viên tổng đốc chỉ nói là cấp cho viên chức 4,000 lượng để dùng dọc đường, rõ ràng là muốn che đậy cho tấu trước. Như câu “quân tử có thể bị lừa bởi sự ngay thẳng của mình”, lẽ nào Lương Khẳng Đường có thể mãi che giấu được sao?

Trước đây các tỉnh Giang Tây 江西, Hồ Quảng 湖廣, Hà Nam 河南 đều tâu rằng Phúc Khang An 福康安 đã sớm truyền đạt, dọc đường phải chi tiêu hợp lý, không được phóng đại, thực tế đi qua các tỉnh không có chi phí vượt mức. Trẫm đã nhiều lần nghiêm hỏi, Lương Khẳng Đường biết không thể tiếp tục thoái thác, mới chịu nhận rằng truyền đơn này khởi từ Trực Lệ, không phải làm theo thông báo từ tỉnh khác. Dù muốn biện bạch cũng không còn lời nào để nói.

Lương Khẳng Đường vì thấy quốc vương An Nam thành tâm vào triều, từ xa vạn dặm, nên tự định điều khoản, chi tiêu quá mức, cũng là vì muốn làm điều tốt, không giống như Lưu Nga 劉峩 kéo dài vụ án trộm cướp, hay Thư Lân 書麟, Mẫn Ngạc 元閔鶚 bao che thuộc hạ xấu, để mặc cho lại dịch tham ô tiền lương. Việc này không đáng truy cứu thêm.

Việc viên tổng đốc giữ lại tri huyện Kê Toản 嵇瓚, chẳng phải vì nể mặt Kê Hoàng 嵇璜 hay sao? Vậy mà còn cố tình biện hộ, không chịu nhận là vì tư tình, tự chuốc thêm tội. Với Lương Khẳng Đường, cũng không cần truy hỏi thêm nữa.

Truyền dụ này để biết.

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 10 (năm 1790 dương lịch)

Dụ các đại thần Quân cơ rằng: Tôn Sĩ Nghị 孫士毅 tâu về việc người Di An Nam đến Tứ Xuyên 川 được phân phối nhập ngũ và canh tác, mọi việc xử lý rất chu đáo. Trước đây theo tấu của Lang Can 琅玕, việc an trí thuộc hạ của Lê Duy Kỳ 黎維祁 chỉ mới phân phối những người Di ấy vào các doanh đội để học tập nhập ngũ, còn những người già yếu, phụ nữ và người không thể tự nuôi sống thì chưa có kế hoạch toàn diện để giúp họ an cư lạc nghiệp lâu dài.

Lại nữa, những người được phân phối đến Giang Nam 江南 để an trí, đến nay vẫn chưa thấy tổng đốc, tuần phủ tỉnh ấy tâu trình. Lệnh sao chép nguyên tấu của Tôn Sĩ Nghị, giao cho Phúc Tùng 福崧 và Lang Can xem xét, noi theo mà thi hành.

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 11 (năm 1790 dương lịch)

Ngày Kỷ Sửu (2/8/1790), quốc vương An Nam Nguyễn Quang Bình 阮光平, bồi thần Ngô Văn Sở 吳文楚 cùng 30 người thuộc Kim Xuyên Mộc Bình Tuyên Úy Ty 金川木坪宣慰司 như Giáp Lặc Tham Nạp Mộc Khách 甲勒參納木卡, và 5 người do em của Hãn Hắc Sát Khắc 哈薩克汗 là Trác Lặc Tề 卓勒齊 dẫn đầu, vào triều yết.

Hoàng thượng ngự tại Quyển A Thắng Cảnh 卷阿勝境 triệu kiến. Các vương, Bối lặc 貝勒, Bối tử 貝子, Công 公, đại thần, vương công Mông Cổ, Bối lặc, Bối tử, Công, Ngạch phò 額駙, Thái Cát 台吉, vương công Hồi bộ 回部, quốc vương Miến Điện 緬甸, Nam Chưởng 南掌, sứ thần Đài Loan sinh phiên 臺灣生番 đều được ban tiệc.

Riêng quốc vương An Nam Nguyễn Quang Bình được ban thơ và các phần thưởng khác, mỗi người được ban thưởng khác nhau.

Bài thơ ngự chế như sau:

瀛藩入祝值時巡，
初見渾如舊識親。
伊古未聞來象國，
勝朝往事鄙金人。
九經柔遠祇重譯，
嘉會於今勉體仁。
武偃文修順天道，
大清祚永萬千春。

Phiên âm:

Doanh phiên nhập chúc trị thì tuần,
Sơ kiến hỗn như cựu thức thân.
Y cổ vị văn lai tượng quốc,
Thắng triều vãng sự bỉ kim nhân.
Cửu kinh nhu viễn kỳ trùng dịch,
Gia hội ư kim miễn thể nhân.
Võ yển văn tu thuận thiên đạo,
Đại thanh tộ vĩnh vạn thiên xuân.

Dịch nghĩa:

Phiên bang ngoài biển vào chúc đúng dịp tuần du,
Mới gặp mà như cố tri thân thiết.
Xưa kia chưa từng nghe tượng quốc đến,
So với triều trước, khinh bỉ việc lấy người vàng thế thân.
Chín kinh dạy nhu viễn, chỉ trọng phiên dịch,
Hội tốt hôm nay, gắng thể hiện lòng nhân.
Văn trị võ bình, thuận theo đạo Trời,
Đại Thanh phúc thọ muôn ngàn mùa xuân.

Dịch thơ:

Chư phiên vào chúc gặp tuần du
Vừa thấy như thân tự thuở nào,
Tượng quốc xưa kia chẳng đến giao.
Triều thịnh xưa kia, khinh người vàng,
Chín kinh truyền dịch dạy phương nao.
Hội đẹp hôm nay gắng giữ đạo,
Văn tu võ lặng thuận trời cao,
Thanh triều phúc thọ vạn xuân vào.

Dụ rằng: Năm nay nhân dịp trẫm thọ 80 tuổi, thiên hạ cùng vui mừng, nên ban ân rộng khắp. Trong hàng tông thất Ái Tân Giác La 覺羅, nếu có người phạm tội bị phát phối hoặc giam giữ, lệnh giao cho phủ Tông Nhân 宗人府 tra xét rõ ràng. Phải ghi rõ danh sách những người bị phát phối, giam giữ, cùng với lý do phạm tội và thời gian phạm tội, trình lên rõ ràng để trẫm xem xét, tùy nghi ban ân.

Cao Tông Thuần Hoàng Đế thực lục / quyển 1358 / Càn Long năm 55 / tháng 7 / ngày 14 (năm 1790 dương lịch)

Ngày Nhâm Thìn (4/8/1792), Hoàng thượng ngự tại điện Đạm Bạc Kính Thành 澹泊敬誠殿, ban yến cho các vương, Bối lặc 貝勒, Bối tử 貝子, Công 公, đại thần, các vương công Mông Cổ, Bối lặc, Ngạch phò 額駙, Thái Cát 台吉, vương công Hồi bộ 回部, quốc vương An Nam Nguyễn Quang Bình 阮光平 cùng bồi thần, sứ thần nước Miến Điện 緬甸, Nam Chưởng 南掌, thổ ty Kim Xuyên 金川, và sinh phiên Đài Loan 臺灣生番.

Chú thích

Nguồn: