Biên dịch:Thiên tự văn

by Chu Hưng Tự

Nguyên văn chữ Hán	Phiên âm Hán Việt	Dịch nghĩa
天地玄黃 宇宙洪荒 日月盈昃 辰宿列張 寒來暑往 秋收冬藏 閏餘成歲 律召調陽 雲騰致雨 露結爲霜 金生麗水 玉出崑岡 劍號巨闕 珠稱夜光 果珍李柰 菜重芥薑 海鹹河淡 鱗潛羽翔 龍師火帝 鳥官人皇 始制文字 乃服衣裳 推位讓國 有虞陶唐 弔民伐罪 周發殷湯 坐朝問道 垂拱平章 愛育黎首 臣伏戎羌 遐邇壹體 率賓歸王 鳴鳳在樹 白駒食場 化被草木 賴及萬方 蓋此身髮 四大五常 恭惟鞠養 豈敢毀傷 女慕貞絜 男效才良 知過必改 得能莫忘 罔談彼短 靡恃己長 信使可覆 器欲難量 墨悲絲淬 詩讚羔羊 景行維賢 克念作聖 德建名立 形端表正 空谷傳聲 虛堂習聽 禍因惡積 福緣善慶 尺璧非寶 寸陰是競 資父事君 曰嚴與敬 孝當竭力 忠則盡命 臨深履薄 夙興溫凊 似蘭斯馨 如松之盛 川流不息 淵澄取映 容止若思 言辭安定 篤初誠美 慎終宜令 榮業所基 籍甚無竟 學優登仕 攝職從政 存以甘棠 去而益詠 樂殊貴賤 禮別尊卑 上和下睦 夫唱婦隨 外受傅訓 入奉母儀 諸姑伯叔 猶子比兒 孔懷兄弟 同氣連枝 交友投分 切磨箴規 仁慈隱惻 造次弗離 節義廉退 顛沛匪虧 性靜情逸 心動神疲 守眞志滿 逐物意移 堅持雅操 好爵自縻 都邑華夏 東西二京 背邙面洛 浮渭據涇 宮殿盤鬱 樓觀飛驚 圖寫禽獸 畫彩仙靈 丙舍傍啟 甲帳對楹 肆筵設席 鼓瑟吹笙 升階納陛 弁轉疑星 右通廣內 左達承明 既集墳典 亦聚群英 杜稾鍾隸 漆書壁經 府羅將相 路俠槐卿 戶封八縣 家給千兵 高冠陪輦 驅轂振纓 世祿侈富 車駕肥輕 策功茂實 勒碑刻銘 磻溪伊尹 佐時阿衡 奄宅曲阜 微旦孰營 桓公匡合 濟弱扶傾 綺迴漢惠 說感武丁 俊乂密勿 多士寔寧 晉楚更霸 趙魏困橫 假途滅虢 踐土會盟 何遵約法 韓弊煩刑 起翦頗牧 用軍最精 宣威沙漠 馳譽丹青 九州禹跡 百郡秦-{并}- 嶽宗恆岱 禪主-{云}-亭 雁門紫塞 雞田赤城 昆池碣石 鉅野洞庭 曠遠緜邈 巖岫杳冥 治本於農 務茲稼穡 俶載南畝 我藝黍稷 稅熟貢新 勸賞黜陟 孟軻敦素 史魚秉直 庶幾中庸 勞謙謹敕 聆音察理 鑑貌辨色 貽厥嘉猷 勉其祗植 省躬譏誡 寵增抗極 殆辱近恥 林皋幸即 兩疏見機 解組誰逼 索居閒處 沈默寂寥 求古尋論 散慮逍遙 欣奏累遣 慼謝歡招 渠荷的歷 園莽抽條 枇杷晚翠 梧桐早凋 陳根委翳 落葉飄颻 游鵾獨運 凌摩絳霄 耽讀翫市 寓目囊箱 易輶攸畏 屬耳垣牆 具膳餐飯 適口充腸 飽飫烹宰 飢厭糟糠 親戚故舊 老少異糧 妾-{御}-績紡 侍巾帷房 紈扇圓潔 銀燭煒煌 晝眠夕寐 籃筍象牀 弦歌酒讌 接杯舉觴 矯手頓足 悅豫且康 嫡後嗣續 祭祀烝嘗 稽顙再拜 悚懼恐惶 箋牒簡要 顧答審詳 骸垢想浴 執熱願涼 驢騾犢特 駭躍超驤 誅斬賊盜 捕獲叛亡 布射遼丸 嵇琴阮嘯 恬筆倫紙 鈞巧任釣 釋紛利俗 並皆佳妙 毛施淑姿 工顰妍笑 年矢每催 曦暉朗耀 琁璣懸斡 晦魄環照 指薪脩祜 永綏吉劭 矩步引領 俯仰廊廟 束帶矜莊 徘徊瞻眺 孤陋寡聞 愚蒙等誚 謂語助者 焉哉乎也	Thiên địa huyền hoàng vũ trụ hồng hoang Nhật nguyệt doanh trắc thần túc liệt trương Hàn lai thử vãng thu thu đông tàng Nhuận dư thành tuế luật triệu điệu dương Vân đằng trí vũ lộ kết vy sương Kim sinh lệ thuỷ ngọc xuất côn cương Kiếm hiệu cự khuyết châu xưng dạ quang Quả trân lý nại thái trùng giới khương Hải hàm hà đạm lân tiềm vũ tường Long sư hoả đế điểu quan nhân hoàng Thuỷ chế văn tự nãi phục y thường Thôi vị nhượng quốc hữu ngu đào đường Điếu dân phạt tội chu phát ân thang Toạ triêu vấn đạo thuỳ củng bình chương Ái dục lê thủ thần phục nhung khương Hà nhĩ nhất thể suất tân quy vương Minh phụng tại thụ bạch câu thực trường Hoá bị thảo mộc lại cập vạn phương Cái thử thân phát tứ đại ngũ thường Cung duy cúc dưỡng khởi cảm huỷ thương Nữ mộ trinh khiết nam hiệu tài lương Tri quá tất cải đắc năng mạc vong Võng đàm bỉ đoản mỹ thị kỷ trưởng Tín sử khả phúc khí dục nan lượng Mặc bi ty thối thi tán cao dương Cảnh hành duy hiền khắc niệm tác thánh Đức kiến danh lập hình đoan biểu chính Không cốc truyện thanh hư đường tập thính Hoạ nhân ác tích phúc duyên thiện khánh Xích bích phi bảo thốn âm thị cạnh Tư phụ sự quân viết nghiêm dữ kính Hiếu đương kiệt lực trung tắc tận mệnh Lâm thâm lý bạc túc hưng ôn sảnh Tự lan tư hinh như tùng chi thịnh Xuyên lưu bất tức uyên trừng thủ ánh Dung chỉ nhược tư ngôn từ an định Đốc sơ thành mỹ thận chung nghi linh Vinh nghiệp sở cơ tịch thậm vô cánh Học ưu đăng sĩ nhiếp chức tòng chính Tồn dĩ cam đường khứ nhi ích vịnh Nhạc thù quý tiện lễ biệt tôn ty Thượng hoà hạ mục phu xướng phụ tuỳ Ngoại thâu phó huấn nhập phụng mẫu nghi Chư cô bá thúc do tử tỷ nhi Khổng hoài huynh đệ đồng khí liên chi Giao hữu đầu phân thiết ma châm quy Nhân từ ẩn trắc tạo thứ phất ly Tiết nghĩa liêm thoái điên phái phỉ khuy Tính tĩnh tình dật tâm động thần bì Thủ chân chí mãn trục vật ý di Kiên trì nhã thao hảo tước tự my Đô ấp hoa hạ đông tây nhị kinh Bối mang diện lạc phù vị cứ kinh Cung điện bàn uất lâu quan phi kinh Đồ tả cầm thú hoạch thái tiên linh Bính xá bàng khởi giáp trướng đối doanh Tứ diên thiết tịch cổ sắt xuy sinh Thăng giai nạp bệ biện chuyển nghi tinh Hữu thông quảng nội tả đạt thừa minh Ký tập phần điển diệc tụ quần anh Đỗ cảo chung lệ tất thư bích kinh Phủ la tướng tương lộ hiệp hoè khanh Hộ phong bát huyện gia cấp thiên binh Cao quan bồi liễn khu cốc chấn anh Thế lộc xỉ phú xa giá phì khinh Sách công mậu thực lặc bi khắc minh Bàn hoát y doãn tá thì a hành Yểm trạch khúc phụ vy đán thục dinh Hoàn công khuông hợp tế nhược phù khuynh Ỷ hồi hán huệ thuyết cảm võ đinh Tuấn nghệ mật vật đa sĩ tẩm ninh Tấn sở canh bá triệu nguỵ khốn hoành Giả đồ diệt quắc tiễn thổ hội minh Hà tuân ước pháp hàn tệ phiền hình Khởi tiễn phả mục dụng quân tối tinh Tuyên uy sa mạc trì dự đan thanh Cửu châu vũ tích bách quận tần tịnh Nhạc tông hằng đại thiền chủ vân đình Nhạn môn tử tắc kê điền xích thành Côn trì kiệt thạch cự dã động đình Khoáng viễn miên mạc nham tụ yểu minh Trị bản ư nông vụ tư giá sắc Thục tải nam mẫu ngã nghệ thử tắc Thuế thục cống tân khuyến thưởng truất trắc Mạnh kha đôn tố sử ngư bỉnh trực Thứ kỷ trung dong lao khiêm cẩn sắc Linh âm sát lý giám mạo biện sắc Di quyết gia du miễn kỳ chi thực Tỉnh cung cơ giới sủng tăng kháng cực Đãi nhục cận sỉ lâm cao hạnh tức Lưỡng sơ kiến cơ giải tổ thuỳ bức Tác cư nhàn xứ trầm mặc tịch liêu Cầu cổ tầm luận tán lự tiêu dao Hân tấu luỹ khiển thích tạ hoan chiêu Cừ hà đích lịch viên mãng trừu điều Tỳ ba vãn thuý ngô đồng tảo điêu Trần căn uỷ ế lạc diệp phiêu diêu Du côn độc vận lăng ma giáng tiêu Đam độc ngoạn thị ngụ mục nang tương Dị du du uý thuộc nhĩ viên tường Cụ thiện xan phạn thích khẩu sung trường Bão ứ phanh tể cơ yếm tao khang Thân thích cố cựu lão thiểu dị lương Thiếp ngự tích phưởng thị cân duy phòng Hoàn phiến viên khiết ngân chúc vĩ hoàng Trú miên tịch mị lam duẩn tượng sàng Huyền ca tửu yến tiếp bôi cử trường Kiểu thủ đốn túc duyệt dự thả khang Đích hậu tự tục tế tự chưng thường Kê tảng tái bái tủng cụ khủng hoàng Tiên điệp giản yếu cố đáp thẩm tường Hài cấu tưởng dục chấp nhiệt nguyện lương Lư la độc đặc hãi dược siêu tương Tru trảm tặc đạo bộ hoạch bạn vong Bố xạ liêu hoàn kê cầm nguyễn khiếu Điềm bút luân chỉ quân xảo nhậm điếu Thích phân lợi tục tịnh giai giai diệu Mao thi thục tư công tần nghiên tiếu Niên thi mỗi thôi hy huy lãng diệu Quỳnh ky huyền oát hối phách hoàn chiếu Chỉ tân tu hỗ vĩnh tuy cát thiệu Củ bộ dẫn lĩnh phủ ngưỡng lang miếu Thúc đới căng trang bồi hồi chiêm thiếu Cô lậu quả văn ngu mông đẳng tiếu Vị ngữ trợ giả yên tai hồ dã	Trời đất huyền hoàng Vũ trụ hồng hoang Mặt trời mặt trăng đầy vơi Sao sáng bày biện Lạnh đến nóng đi Thu gặt đông tàng Nhuận thừa thành năm Luật gọi điều dương Mây dâng gây mưa Sương đọng thành giá Vàng sinh ở Lệ Thủy (麗水) Ngọc xuất từ Côn Cương (崑岡) Kiếm hiệu Cự Khuyết (巨闕) Ngọc gọi Dạ Quang (夜光) Quả quý là mận, táo Rau trọng cải, gừng Biển mặn sông nhạt Vảy lặn cánh bay Long Sư (龍師), Hỏa Đế (火帝) Điểu Quan (鳥官), Nhân Hoàng (人皇) Bắt đầu chế tác chữ viết Rồi mặc y phục Nhường ngôi nhường nước Hữu Ngu (有虞), Đào Đường (陶唐) Thương dân phạt tội Chu Phát (周發), Ân Thang (殷湯) Ngồi triều hỏi đạo Buông tay mà trị Yêu thương dân đen Bầy tôi khuất phục Nhung Khương (戎羌) Gần xa một thể Dẫn khách về vua Phượng hót trên cây Ngựa trắng ăn đồng Hóa cảm cỏ cây Ơn đến muôn phương Thân tóc này đây Bốn đại, năm thường Kính nuôi dưỡng dạy Há dám tổn thương Gái chuộng trinh khiết Trai noi tài lương Biết lỗi ắt sửa Được tài chớ quên Chớ nói xấu người Đừng cậy mình giỏi Tin giao đáng giữ Tài năng khó lường Mặc Tử buồn tơ rèn Thi ca khen dê non Đường sáng là hiền Gắng nghĩ thành thánh Đức lập danh vang Dáng đoan tỏ chính Khe vắng vọng vang Sảnh trống quen nghe Họa do ác chất Phúc bởi lành sinh Thước ngọc chẳng quý Tấc thời là tranh Giúp cha, thờ chúa Gọi là nghiêm kính Hiếu phải tận sức Trung thì dốc thân Gần sâu bước mỏng Sớm dậy lo ấm lạnh Như lan thơm ngát Như tùng thịnh vượng Sông chảy không ngừng Vực trong soi bóng Dáng đi như nghĩ Lời nói điềm đạm Giữ vững ban đầu, thành thật là đẹp Cẩn thận kết thúc, nên tốt lành Nền tảng sự nghiệp vinh quang Ghi chép nhiều, không cùng tận Học giỏi thì làm quan Nắm chức theo việc nước Còn thì như cây cam đường (甘棠) Mất rồi càng được ngợi ca Nhạc khác sang hèn Lễ phân tôn ti Trên hòa dưới thuận Chồng xướng vợ theo Ngoài học thầy dạy Trong kính mẹ hiền Các cô bác chú Như con như cháu Kính thương anh em Cùng khí, chung cành Kết bạn hợp ý Gọt giũa răn dạy Nhân từ thương xót Vội vàng chẳng rời Tiết nghĩa liêm khiết Gian nan không thiếu Tính lặng tình thảnh thơi Lòng động thần mỏi mệt Giữ chân chí đầy Theo vật ý đổi Kiên trì hạnh thanh cao Chức tốt tự đến Đô hội Hoa Hạ (華夏) Hai kinh Đông Tây Lưng hướng Màng (邙), mặt nhìn Lạc (洛) Trên sông Vị (渭), chiếm sông Kinh (涇) Cung điện uốn lượn Lầu gác bay vút Vẽ hình chim thú Tô màu tiên linh Nhà Bính (丙舍) mở bên Trướng Giáp (甲帳) đối cột Bày tiệc dọn bàn Gảy sắt thổi sinh Lên bậc vào điện Mũ xoay như sao Phải thông Quảng Nội (廣內) Trái đến Thừa Minh (承明) Đã gom sách vở cổ Cũng tụ anh tài Đỗ, Cảo, Chung, Lệ Viết sơn, khắc tường Phủ đầy tướng tá Đường có hiệp, quan Hoè (槐卿) Mỗi nhà phong 8 huyện Mỗi nhà nuôi ngàn lính Mũ cao theo xe vua Bánh xe lăn, tua rung Lộc đời giàu sang Xe ngựa béo nhẹ Ghi công rực rỡ Khắc bia ghi danh Bàn Khê (磻溪), Y Doãn (伊尹) Giúp đời A Hằng (阿衡) Ở tạm Khúc Phụ (曲阜) Không có Chu Đán (旦), ai lo? Hoàn Công (桓公) giúp hợp Cứu yếu đỡ nghiêng Lời đẹp Hán Huệ (漢惠) Thuyết phục Vũ Đinh (武丁) Hiền tài kín đáo Nhiều sĩ thì yên Tấn Sở thay nhau bá Triệu Ngụy khốn vì Hành Mượn đường diệt Quắc (虢) Giẫm đất kết minh Hà Tuân (何遵) giữ luật Hàn suy, hình rối Có Tiễn, Pha, Mục Dụng binh tinh nhuệ Dương oai sa mạc Danh truyền tranh vẽ Chín châu vết Vũ (禹) Trăm quận Tần hợp Núi tổ Hằng, Đại (恆岱) Thiền chủ mây đình Nhạn Môn (雁門), Tử Tái (紫塞) Kê Điền (雞田), Xích Thành (赤城) Hồ Côn (昆池), đá Kết (碣石) Cự Dã (鉅野), Động Đình (洞庭) Rộng xa mênh mông Núi non mờ tối Trị gốc từ nông Chuyên lo cấy gặt Khởi cày ruộng nam Ta trồng kê cốc Thuế lúa, cống mới Khuyến thưởng, giáng thăng Mạnh Kha (孟軻) chất phác Sử Ngư (史魚) giữ ngay Mong gần trung dung Siêng năng, khiêm tốn, cẩn thận Nghe âm xét lý So mặt biết sắc Để lại kế hay Khuyên giữ vững chí Xét thân, răn lỗi Sủng tăng, chống cực Gần nhục là hổ Gò rừng may gần Hai Thư (疏) thấy cơ Cởi ấn ai ép Ở riêng nơi vắng Im lặng cô liêu Tìm xưa, tra luận Buông lo, tiêu dao Vui tấu, mỏi lui Buồn từ, vui mời Kênh sen trĩu hạt Vườn rậm trổ cành Tỳ bà (枇杷) xanh muộn Ngô đồng (梧桐) rụng sớm Rễ cũ rũ rượi Lá rụng bay bay Chim Côn (鵾) bay lẻ Vút chạm trời xanh Mải đọc, ngắm chợ Mắt để túi hòm Dễ nhẹ, chốn sợ Tai nghe tường vách Dọn bữa cơm canh Vừa miệng no bụng No nê món nấu Đói chán bã cám Thân thích bạn xưa Già trẻ khác phần Thiếp dệt quay tơ Hầu khăn màn trướng Quạt lụa tròn sạch Nến bạc sáng rực Ngủ trưa, nghỉ tối Giường tre, giường ngà Đàn ca, tiệc rượu Chạm ly nâng chén Vung tay dậm chân Vui vẻ an khang Con trưởng nối dõi Cúng tế thường kỳ Lạy hai, dập trán Kính sợ bàng hoàng Văn thư ngắn gọn Đáp lời cẩn thận Thân dơ muốn tắm Nóng bức mong mát Lừa, la, bê, nghé Kinh nhảy tung vó Trừng phạt giặc cướp Bắt kẻ phản trốn Bắn tên trúng đích Kê đàn, Nguyễn thổi Bút êm, giấy tốt Khéo léo câu cá Giải rối, lợi dân Đều là tuyệt mỹ Mao Thi (毛施) đẹp nết Khéo chau, tươi cười Năm tháng giục giã Nắng sớm rạng ngời Huyền cơ xoay chuyển Trăng tối vẫn soi Chỉ củi cầu phúc Mãi yên, tốt lành Bước ngay, ngẩng cổ Cúi ngẩng nơi miếu Thắt đai nghiêm chỉnh Dạo bước ngắm nhìn Kém cỏi ít nghe Ngu tối bị chê Gọi là trợ từ: yên, tai, hồ, dã (焉哉乎也)