Luân lý giáo khoa thư - Lớp Dự bị/62
62. — Kính mến và biết ơn Nhà-nước.
Nhà-nước không những giữ cho trong nước được yên cư lạc nghiệp, lại lo mở-mang cho dân được tiến hóa mọi đường. Ta nên biết ơn Nhà-nước.
Tiểu dẫn. — Nhà-nước làm lợi cho dân những gì?
Sáng hôm nay, ở huyện-lỵ có quan thầy thuốc về trồng đậu. Đã có giấy sức trước cho các làng, nên các nhà đem con đến đông lắm.
Thấy thuốc chủng đậu.
Nhờ có Nhà-nước Pháp đặt ra cuộc vệ-sinh, sai thầy thuốc đi các nơi chữa cho kẻ ốm đau, cho nên bây giờ cái số người chết cũng giảm đi được nhiều.
Nhà-nước không những cử người đi trồng đậu các nơi, lại còn mở ra nhà đẻ, nhà thương làm phúc, nhà nuôi người bệnh phong (phung), nhà chữa người bệnh thời-khí, nhà chữa người bệnh chó dại. Lắm nơi lại còn phát thuốc kí-ninh để trừ bệnh sốt-rét(1), phái người đi chữa mắt, làm cho nhiều người khỏi mù lòa. Thật là đỡ được bao nhiêu sự đau-đớn khổ-sở cho người ta. Nhà-nước lại còn làm đường-sá, cầu, cống, đặt đường xe hỏa để đi lại buôn bán cho được tiện lợi, sửa-sang pháp-luật, định cách thu thuế để cho khỏi sự nhũng-nhiễu hà-lạm, cải-lương hương-chính để chỉnh-đốn lại các thôn xã. Nhà-nước lại lập ra các trường học, khiến cho đâu đó con trẻ được học tập để mở-mang trí tuệ. Rồi lại làm sách vừa có ích vừa rẻ tiền để cho ai cũng có thể mua được mà học.
Như các con ngày nay chẳng mất mấy đồng tiền mà đứa nào cũng có sách học, thật là nên biết ơn Nhà-nước vậy.
Giải nghĩa. — Huyện-lỵ = chỗ huyện đóng. — Kí-ninh = do tiếng pháp quinine ra, là thứ thuốc chữa bệnh sốt-rét. — Nhũng-nhiễu hà-lạm = làm những việc trái phép mà ăn-hiếp người ta.
Câu hỏi. — Về mặt bệnh tật, Nhà-nước làm những gì? — Về cách giao thông, Nhà-nước làm gì? — Về việc tài-chính và việc hình-pháp, về việc cải-lương hương-chính, Nhà-nước làm những gì? — Về việc học hành, Nhà-nước làm những gì?
Cách-ngôn. — Nhờ có Nhà-nước, ta mới được an cư lạc nghiệp, vậy ta phải nhớ ơn Nhà-nước.