Phong trần thảm sử/Quyển thứ hai/XVI
XVI
Vu-Hồ từ hôm bước xuống tầu ở Marseille về, chưa hề có gửi qua một lá thơ nào về nhà, cứ mật như không. Mấy hôm đây lại bị đau mắt, hôm về đến quê nhà lại càng đau nặng. Giời sâm sẩm tối, Vu-Hồ mới đột-ngột bất thình lình về nhà, các người xung quanh ai cũng ngạc nhiên, Cảnh-Du nghe thấy Vu-Hồ về cũng chạy ra súm sít hỏi han. Vu-Hồ bước thẳng vào nhà, đồ đạc còn vứt cả ở cổng, vào đến trong nhà thấy vợ cùng tên Xuân còn đang ở trong đó; tên Xuân nguyên đang ở trong buồng, nghe tiếng Vu-Hồ về, muốn tẩu thoát, song mà thấy Vu-Hồ đứng ở cổng rồi, lại thấy sồng-sộc vào nhà, như có ai mách bảo, nên không sao chạy được. Vu-Hồ không nói năng gì, chỉ bảo người nhà chói cả đôi lại, lấy các người xung quanh và Cảnh-Du làm chứng, rồi sai mời ông Lý-Đương sang chơi, dao hai tên dan phu dâm phụ, để hội đồng làng sét, đưa lên quan làm tội. Vào trong cảnh như lúc ấy, thì ai là chẳng dận dữ, thế mà Vu-Hồ cứ êm-ái như không, cử động như thường, ăn nói vẫn dõng-dạc, nhưng bấy giờ giá có ai dờ vào ngực Vu-Hồ thì hẳn đã thấy quả tim đang đập mạnh, thảnh-thót uất-ức như có mấy chục ngọn suối đang rí-rách chẩy qua khe! Việc đã tạm yên, đâu về đấy, 2 tên dan phu dâm phụ thì đem chói ở điếm sở, mai sáng sẽ dải lên quan, các người sung quanh đến chơi đã dần dần về hết. Vu-Hồ soi đèn đi khắp trong nhà ngoài sân, thôi thì nhện chăng bụi bám, cỏ mọc rêu leo, trông cái gì cũng như bể như nát; khi vào đến nhà dưới chỗ thờ ông Lý, bất dác Vu-Hồ quăng cái đèn đang cầm ở tay xuống đất, dầu đổ lênh láng, lửa bốc đỏ vùng, Vu-Hồ cũng ngã theo xuống cạnh đống dầu lửa đang cháy bất tỉnh nhân sự, đầy tớ vội vàng vừa dập lửa vừa kêu làng sóm, các người đổ sang dìu Vu-Hồ lên nhà trên, và cứu tắt lửa, rồi cả các người cùng súm sít xung quanh Vu-Hồ kêu gọi, kẻ dật tóc mai, người bôi nước tiểu, hồi lâu Vu-Hồ mới tỉnh lại, nước mắt đầm đìa như mưa, tỉnh ra lại khóc, khóc rồi lại mê, Cảnh-Du ngồi luôn bên cạnh, đốt lá sơn, đốt canh-giới, đốt nải cứu, cho uống nước gừng, hơn một tiếng đồng hồ nữa mới thấy Vu-Hồ tỉnh lại hẳn, cám ơn các người, rồi mời ai về nhà nấy, còn một mình Cảnh-Du ở lại đêm đó với Vu-Hồ, đem hết lời khuyên giải bạn. Vu-Hồ nhờ sếp hộ các đồ đạc trong va-li ra, đâu vào đấy, rồi anh em ngồi nói truyện. Cảnh-Du sai người nhà đặt nồi cháo loãng, để đến khuya Vu-Hồ ăn lấy sức. Anh em ngồi than thở nỗi hàn huyên, nỗi mình cay đắng, nỗi nhà tan hoang. Vu-Hồ đang bị đau mắt dữ, cứ phải ngồi tựa, nhắm nghiền mắt lại mà nói truyện, Cảnh-Du ngồi đỡ một bên. Vu-Hồ than rằng: « Tôi không ngờ cuộc đời tôi mà có lắm nỗi chua cay như vậy, hồ mở mắt ra trông, thì lại đầm địa dọt lệ, nhắm mắt lại đừng trông thấy gì lại còn hơn. Tôi nhớ truyện ngày xưa có một người hào phú lòa đã mười lăm năm, sau nhờ có người đem đi một nơi khác chữa khỏi, lúc về người đó cứ vờ dờ-dẫm dắm mắt trống gậy vào nhà; vào tới nơi thấy vợ cùng người khác đang tự tình giăng gió, vào đến nhà trong thì thằng ở con nhài đùa với nhau trước mặt, chúng nó tưởng là ông chủ vẫn mù, nên lại còn múa may chế nhạo. Khi vào buồng riêng, thấy chỗ mình ngồi mọi khi, đồ đạc lung tung như nhà bỏ hoang. Trông thấy cảnh tình như vậy, người ấy đau lòng siết nỗi, ngồi than thở hồi lâu, mới biết mười lăm năm trước cảnh mù là sướng, nay được mở mắt ra nom thấy cảnh đời mà thêm chua sót, nên đêm hôm đó người ấy thò tay móc hai tròng con mắt vứt đi, rồi ngâm bài thơ rằng:
Cảnh đời chua sót lắm ai ơi!
Chớ vội chê ta chớ vội cười;
Càng sáng bao nhiêu thêm khổ não,
Thà mù cho hẳn lại yên vui;
Người ta chê tớ đồ ngông dại,
Ta cũng chê người chí hẹp hoi;
Ngán-ngẩm phù du tình thế thái,
Từ đây dắm mắt kệ thây đời!
Từ đó người ấy chỉ ăn song rồi ngồi đọc thơ Trang-Tử, vui hát nghêu-ngao, tự cho cảnh mù là sướng. Nay tôi đang đau mắt thế này, cứ phải nhắm nghiền mà nói truyện, nhớ đến câu truyện cổ nhân mà tôi cũng muốn: Có mù mù hẳn cho song thể, Dương mắt làm chi buổi bạc tình! » Cảnh-Du nghe bạn nói mà cũng tuôn rơi xa lệ, cố cầm lại mà khuyên giải Vu-Hồ cho khuây-khoả lòng.