Phong trần thảm sử/Quyển thứ nhất/IV
IV
Hôm Mộng-Đài định đi Hải-phòng lại nhằm vào ngày dỗ ông thân-phụ, nên buổi sáng hôm đó, bác có làm mâm cơm canh, khấn khứa lễ vái, cầu xin phù hộ cho từ nay được vạn sự như ý. Nhân gặp nhiều nỗi thương tâm trong giạ, mới viết một bài rằng:
Dỗ tết năm nay có những gì?
Cơm xuông canh bạc lệ thường khi!
Xa vời tưởng nhớ nên đơm cúng,
Đau đớn buồn tênh nỗi thảm bi;
Chẳng nhẽ ngày dưng còn có bữa,
Nữa là hôm dỗ lại không chi;
Cho nên cũng phải tùy nghi liệu,
Cha có khôn thiêng xét nỗi ni!
Chưa hôm đó Mộng-Đài cùng Lạc-Dạ vừa ăn cơm vừa đàm đạo truyện đời, trong đồng hồ đã 12 giờ hơn. Lạc-Dạ nói « Thôi bác liệu thu sếp ra tầu một giờ thì vừa, tôi xin biếu bác món tiền nhỏ này để bác đi tầu. » Mộng-Đài cầm tiền bùi-ngùi, cảm ơn khôn siết, rồi sỉa răng uống nước, mặc quần áo, thu sếp cả đồ đạc vào một cái va-li to. Đến giờ ra tầu, Lạc-Dạ tiễn chân ra đến sân ga. Nói sao siết cảnh biệt-li, hai người cùng nước mắt chan hòa, khôn ngăn giọt lệ. Không biết những sân ga, những bến tầu, không phải là một nơi xa-trường, nơi mộ địa, mà sao biết bao người đã từng đau đớn đầm-đìa sái lệ về cuộc biệt-li. Cha đi con ở, anh ngược em xuôi, chồng chẩy vợ tiễn, mỗi một chuyến tầu chạy đi, là đèo thêm mấy toa nước mắt theo sau; vậy thì những sân ga những bến tầu, những chạm tràng-đình, những quãng đường hai ngả chia đôi, chẳng phải là những nơi đất đã ẩm-thấp luôn về nước mắt khổ hải chúng sinh sao? Đến giờ còi thổi, tầu từ từ chạy, Mộng-Đài cùng Lạc-Dạ, người trên tầu, người dưới đất, hai tay cùng vẫy nhau, mãi đến khi tầu ra khỏi đường ghi, Lạc-Dạ mới lững-thững vào ga, ngại ngùng năm bước ra mười về xe. Mộng Đài quay mình lại ngồi vào chỗ, nước mắt hãi còn chạy quanh, tâm-sự vẩn-vơ, vô tình ngồi bên một cô con gái, mà vẫn tưởng như không, thì ra mới biết, nhiều khi người lạ đang mải lo nghĩ việc gì, thì dù trông lên giời mà không thấy giời, nhìn xuống đất mà không thấy đất đã mà để ý thì dù cái kim rơi trong bóng tối, một tí ánh sáng sao cũng đủ tìm thấy kim. Người con gái ấy, ngồi bên một bà cụ, chốc chốc lại nói truyện một đều thưa me, hai đều thưa me, thôi đích bà cụ là mẹ rồi. Bà cụ người béo đẫy, da hồng hào, tóc phần dâm phần lốm đốm nét mặt có vẻ khoan-hòa, hai mắt tuy già mà vẫn tinh anh, trên chán hơi có một vết dăn, ấy là cái biểu-hiệu của sự đã chải cuộc đời nhiều, cất nhời nói nghe ung dung dõng-dạc, tuổi độ ngoài năm mươi, mặc áo the đi dầy, cầm ô, bên cạnh để một cái hộp sơn nhật bản và một cái va-li con; bà cụ khi thì còn là con gái, hẳn cũng đã là một cô con gái đẹp-đẽ nết na nhu-mì lắm thay! Cô con gái ngồi bên bà cụ, có vẻ rất yêu-kiều, người tầm thước nhỏ-nhắn xuân xanh xấp xỉ quá tuần đôi mươi, mặt hoa da phấn, chán nở răng đen, má hồng môi đỏ, mũi nhỏ mày thanh, con mắt trong xanh, ngụ bao tư-tưởng, những trông vẻ mặt thanh tao, cũng đủ biết là người tinh xảo, có kiến-thức hơn các người con gái thường. Cái khuôn mặt thiên nhiên đó, có một vẻ đẹp thanh thú tĩnh-mạc, như vẻ thần tiên. Trên đám tơ mây, tóc gài cánh phượng, chít khăn nhiễu tây, tai đeo hoa dầm lõng-thõng nhập-nhánh áo hàng tơ, quần lĩnh tía, đi giầy nhung, bên cạnh chỗ ngồi dựng một chiếc ô tây mùi nâu cán bạc. Dá gập cậu công-tử bột nào ngồi bên thì đã mắt la mày lét, liếc trộm thầm yêu, làm lắm trò buồn cười rồi, nhưng Mộng-Đài thì cứ ngồi yên, mắt lừ-đừ trông xuống, hết ga nọ sang ga kia, vẫn cứ ngồi yên như vậy, không nhìn ai mà cũng không để tâm đến chung quanh một tí gì, bâng-khuâng luống những âm thầm phận riêng. Còn cô con gái và bà cụ thì từ lúc lên tầu, thấy ngồi cạnh một cậu, có cái va li to để dưới ngay gầm ghế bên chân cô, cậu cử chỉ một lối êm-ái điềm-đạm người trông khôi-ngô, mà vẻ mặt rất buồn, lại thấy khi tầu chạy rồi còn dòm mãi ra ngoài cửa sổ vẫy ai lia-lịa mà dơm dớm nước mắt, khi tầu chạy lâu rồi, mới quay mình ngồi lại êm-tĩnh như không, con mắt lư-đừ nhìn xuống, không để tâm đến ai; người đâu hẳn cũng giống đa-sầu, và có điều gì buồn bực trong mình lắm đây. Trông mặt lại quen quen hình như đã gặp đâu nhiều bận, cái con người vẫn có vẻ mặt âm-thầm này đây. Khi tầu chạy đến ga Xuân Đào, thì sẩy ra một việc làm cho Mộng Đài bực mình thêm. Nguyên là có một thằng bán nước, dầu, diêm, thuốc lào; tay chái cắp thúng hàng, cánh tay có gài miếng vải thâm có chữ BUFFET đột bằng chỉ đỏ, tay phải xách ấm nước sắt tây to xụ dưới đít ấm đen những khói, mặc áo cánh quần thâm, khăn tai chó, đi dênh dang chào khách mua hàng. Khi đi qua chỗ Mộng-Đài chợt có một người khách ngồi ghế bên kia, thằng bán hàng đã đi quá chỗ người ấy ngồi rồi, người này mới gọi dật lại: « Nước! Nước!..... Nước!..... » Thằng bán hàng quay phắt lại, ấm nước đập ngay vào đùi gối Mộng-Đài bên này cộp một cái, nhọ đen ngay hẳn một miếng quần là trắng. Mộng-Đài đang bực mình mới nói gắt rằng: « Cái anh này mới vô ý chứ, thử trông xem! ». Thằng bán nước, để ngay thùng hàng và ấm nước xuống, nói gân guốc rằng: « Trên tầu chật-chội, ngồi dênh ra thế, người ta đừng chạm vào à! nhỡ là hết, vô ý gì! » Mộng-Đài nói: « Dá anh chạm vào người tây như thế, thì liệu người ta để anh yên không? » Thằng bán nước nói: « Tây người ta đã chả ngồi cát-dem như bác rồi, có chạm nữa thì làm đếch gì nhau! » Mộng-Đài nói: « Thôi anh ăn nói đểu-dả lắm, tôi không cần nói với anh nữa. » Thằng bán nước mặt đỏ hầm hầm nói: « Anh bảo ai đểu-dả thế? » Mộng-Đài chưa kịp nói thì bà cụ ngồi bên cạnh, thấy việc chái mắt mới bảo thằng bán hàng rằng: « Thôi, anh kia, mình đã chạm vào người ta, vừa làm đau làm bẩn quần người ta thế kia người ta đã không nói, lại còn dở dọng đầu bò gì, thôi đi! » Lúc bấy giờ Mộng-Đài mới ngảnh mặt trông sang phía bà cụ ngồi, đưa hai mắt lên nhìn bà cụ như có vẻ cám ơn, rồi lại nhìn đến cô con gái bà, đang lúc như thế mà Mộng Đài chợt nhìn rõ mặt nàng cũng phải thấy dùng mình về cái vẻ đẹp thiên-nhiên ra từ nãy đến giờ mình ngồi cạnh một vị mỹ-nhân mà vô tình. Cô con gái đang nhìn cái vẻ mặt võ-phu của thằng bán hàng, chợt trông lại nhìn Mộng-Đài, thì vừa gặp hai luồng ánh sáng mắt Mộng-Đài chiếu thẳng vào hai mắt cô, bốn tia mắt gập nhau, lòe ra như điện một cái, cô tưởng chừng như cậu có ý cầu cứu đến mình nói dúp, mới se sẽ khoan khoan bảo thằng kia rằng: « Thôi, sao lại thế, mình làm chái thì phải biết lỗi chớ, giả sử bây giờ ai chạm vào anh thế, liệu anh có im được không? mà lại còn sừng-sộ nỗi gì? » Xung quanh mỗi người mỗi câu, thằng bán hàng quay lại bán xu nước, rồi cắp hàng đi lên toa trên. Mộng-Đài ngồi nghĩ bực quá, mình đã đen lại gập truyện dắc-dối, thấy bà cụ ngồi bên cạnh hãi còn đang nói đến truyện mình, bảo thày này hiền-lành đấy chứ, gập người khác thì lại lôi thôi to. Mộng Đài mới nói rằng: « Thưa cụ, ở trong đời đã chắc ai là hiền lành, hiền lành với bụt, chứ ai hiền lành với ma, có cái dống ngoan-ngoạnh ấy thì chúng tôi chỉ đáng thương mà không đủ làm cho đáng giận, nên tôi không muốn nói nhiều. Được cụ và cô đây nói cho một vài điều, tôi lấy làm cám ơn lắm. » Bà cụ lại nói bông rằng: « Rõ thực truyện tự nhiên, thôi thế nhưng mà nó qua cái nạn khẩu thiệt đi thế thầy làm ăn được phát-tài. » Cô con gái mỉm cười, sẽ đưa mắt nhìn sang Mộng Đài, Mộng Đài cũng sẽ nhách mép cười nửa miệng đưa hai mắt nhìn sang, thế là bốn tia mắt lại gập nhau lần nữa. Nhưng song thấy cô ngảnh ngay người đi, quay về phía bà cụ ngồi, Mộng-Đài lẩn-thẩn nghĩ thầm rằng: « Lạ sao lại thế nhỉ, hay là mình nói sơ-suất đều gì chăng, hay cô ta giữ ý chăng; à thôi chết, hay là tại mình quen tính cười nửa miệng, người ta cho là kiêu bạc chăng, thôi phải rồi người ta đã có câu rằng: chàng cười nửa miệng thiếp tôi vui nỗi gì, dễ thường mà phải thế. » Nhưng mà không phải, thì ra cô quay lại để lấy miếng giầu trong hộp ăn và nhắc cái va-li con để sang bên này, chắn ngăn chỗ cô và Mộng-Đài, rồi lại ngồi như cũ. Tầu đã đến ga Cao-xá đỗ dừng lại, bà cụ hỏi cô con gái rằng: « Đến ga gì rồi con? »
— Thưa mẹ, mới đến ga Cao-xá.
— Lâu quá nhỉ, nóng ngột cả người! Chẳng biết con Xen nó có ra đón không?
— Thưa mẹ, chắc có, vì con có bảo nó chiều hôm nay thì về.
Tầu lại từ từ chạy. Đến ga Hải-Dương hai bà con lễ-mễ khiêng kéo cái sọt gì ở dưới chỗ ngồi ra vừa khiêng vừa dòm ra cửa sổ tầu gọi: Xen ơi! Xen ơi!... Con Xe quả có chờ ở ga liền lên tầu vác cái sọt xuống. Bà cụ đi trước, chào Mộng-Đài. Mộng-Đài đứng dậy chào rất lễ-phép, rồi cô con gái theo sau cũng sẽ chào, thực là miếng giầu nên nghĩa, chuyến tầu nên quen. Mộng-Đài mải nhìn vào ga, xem có ai quen chăng, thì chợt tầu lại chạy, Mộng-Đài còn với nhìn theo lại vì đông người vào ga người sếp ga còn thu vé từng người, hai bà con hãi còn đứng ngoài ga chưa vào. Tầu đã chạy nhanh, ga mất hút, Mộng-Đài lại ngồi yên như cũ, chợt thấy cái va-li con bên mình, dật nẩy người, thôi hỏng, người sao vô tâm quá, bỏ quên va-li rồi! Mộng-Đài sách lên xem thấy hơi nặng rồi để nằm xuống, nghe róc-rách có tiếng bạc. Va-li khóa nhưng chìa lại buộc liền vào quai va li Mộng-Đài biết chắc va li có nhiều tiền, nhưng biết làm sao mà dả lại bây giờ. Bực quá, dá mình đừng nhìn vào ga, thì việc gì người ta quên, nghĩ đi nghĩ lại chỉ có một cách là chờ tầu đỗ rồi, đi xe dở lại tìm giả, chắc hai bà con bây giờ đang thơ-thẩn chình báo ở ga, mình dở lại, rồi chờ tầu tối đi Hải-Phòng cũng được. Mới nhất quyết chờ tầu đỗ, xuống ga Tiền-Trung, thuê xe dở lại Hải-Dương. Quả nhiên đến ga, hai bà con còn đang trình báo và chờ ở phòng sếp ga. Hai bà con chợt thấy Mộng-Đài dở lại, một tay sách cái va-li to, một tay cái va li nhỏ. Bà cụ mừng quá, ra đón Mộng-Đài, đỡ cái va-li, nói líu cả nhời: « ối giời ôi! thày tử tế quá, nhân đức quá, thầy xuống ga Tiền Trung hẳn, thầy đi hết bao nhiều tiền xe để tôi giả, tôi đang cuồng cả người và mắng cháu, đang để cái va-li bên này lại đem để sang bên kia, lúc xuống lại tưởng con xen mang xuống trước rồi, cho đến nỗi quên, để thầy phải vất vả thế này quí hóa quá, mời thầy lại chơi đàng nhà đã, tôi biết lấy gì tạ ơn thầy bây giờ, mời thầy lên xe lại nhà tôi đi. » Mộng-Đài cố từ mà bà cụ cứ dìu lên xe, bắt kéo về nhà. Mộng Đài bất đắc dĩ phải lên xe. Khi tới nhà, thấy nhà gạch hai từng, lớp ngang lớp dọc, ba lần cổng, chung quanh có tre dào, vào đến cổng trong có cái minh-đường, nước trong leo-lẻo, một cây hoa đơn to, hoa chíu-chít, mọc ở dia, ngả vào trong minh-đường, chung quanh sây tường hoa, một cái sân to lát gạch đỏ chói, hai ba con chó to bông xù nằm ở sân, thấy người vào cắn mấy tiếng, bà cụ mắng, đàn chó ngoe-nguẩy đuôi ra ý vui mầng. Đi qua cái sân to ấy, hai bên có hai lớp nhà ngang, bà cụ mời Mộng-Đài vào nhà khách ở giữa mé cuối sân. Bước vào nhà thấy câu đối sơn la liệt, bàn thờ bàn tự có bề phong-quang. Chỗ ngồi chơi, cũng có đủ tủ chè, bàn gụ, đá gương, ảnh treo, ghế dựa. Ngồi trong nhà, trông ra hai bên nhà ngang, phía nhà bên phải, thấy có bàn giấy tủ sách mặt kính, trong có nhiều sách quyển to quyển nhỏ sếp dựng có thứ tự, trên bàn giấy, mấy tờ báo ngổn-ngang như đang xem dở; phía nhà bên chái, thấy có dường tây, căng màn xanh phớt, có diềm bát tiên, có sập, có tủ áo, rõ là một nhà đại phú-gia chốn thôn quê. Thường người ta vào nhà chỉ sét cách-thức bầy đặt và trông phong cảnh mà đoán được nhà ấy thịnh-vượng hay suy-đồi, phẩm-cách người gia-chủ ra sao! Vả đó cũng là một lối quan-sát (esprit d'observation) ta thì cho là tò-mò, nhưng người Âu-châu cho là cần. Xem như một người tây, khi vào nhà nào, đều có ý quan sát nhìn từ bên tay mặt sang tay chái, chỗ nào có cái gì bầy cái gì, người ta đều nhập tâm hết, xem thế đủ biết sự quan sát người ta hơn mình. Ta thử hỏi ngay người mình con dện mấy chân, chắc không mấy người nói đúng ngay là 8 chân; người thì nói 4, người thì nói 6, người thì nói 10, xem thế thì đủ biết là kém đều quan sát. Mộng-Đài vào đây cũng vì có ý quan sát, nên mới để mắt đưa qua một lượt. Mộng Đài ngồi một lúc, thấy có một người con giai vào quãng 17, 18, ở gian nhà học lên chào, trông khuôn mặt giống in như cô con gái bà cụ, liền đoán chắc là cậu em giai cô. Mộng-Đài chào lại, rồi hỏi truyện cậu học trường nào, và là con thứ mấy bà cụ. Cậu này nói hết cả: « Thầy tôi mất đã lâu, còn me tôi năm nay ngoài 50 tuổi, sinh hạ được có 2 chúng tôi, người vừa đi tầu về đó là chị tôi, hãi còn ở nhà, còn tôi mới đỗ bằng Sơ-Học-Pháp-Việt năm ngoái, nay về nhà trông nom điền-sản đỡ me tôi, chuyên về nghiệp nông. » Cậu nói đến đó thì bà cụ thay áo xong đã lên, nói « Mời thầy sơi nước, khốn-nạn tôi mất cái va-li cứ cuồng cả người. trong đó có hơn nghìn bạc lên thu họ trên Hanoi, và đồ nữ-trang của tôi; vì giời nóng quá, nên tháo ra bỏ cả vào đấy, tôi đang điên cả người, thấy thầy giở lại mang giả mừng quá, về xem hãi còn nguyên, sao mà thầy tử-tế quá làm vậy, thầy định đi đâu mà thầy lại xuống ga Tiền-Trung giở lại thế? người đâu hảo-tâm quá như vậy! » Mộng-Đài nói: « Thưa cụ, có làm gì cái đó mà gọi là hảo-tâm, xin cụ chớ phiền lòng, vì tôi biết chắc cái va-li của cụ, nên phải xuống ga mang về hầu cụ. Còn tôi định đi Haiphong để lo bề làm ăn buôn bán với người anh em tôi » Bà cụ nói: « Úi chà! thầy đi tận ra Haiphong kia à? thế thì vì tôi mà thầy lỡ hết cả công-việc rồi, đây mãi đến đêm mới lại có tầu đi Haiphong. Thôi thì trước lạ sau quen, nhân vì hôm nay có việc xẩy ra trên tầu, và tôi bỏ quên cái va-li, nên tôi được biết thầy thực là việc ngẫu-nhiên, nay thầy đã chiếu cố đến nhà, xin thầy hãy thư tâm, mời thầy ở chơi đây với cháu mấy hôm, rồi thầy hãy đi. Tôi rất cảm ơn thầy quá, không biết lấy gì mà hậu tạ được, vậy xin thầy chiếu-cố ở lại chơi mấy hôm, chúng tôi sẽ có lời nói chuyện với thầy sau. » Mộng-Đài nhất định từ chối, và nói hết cách mình còn phải đi lo việc làm ăn, không thể nào ở chơi được. Nhưng bà cụ hết lòng thành-tâm mời mọc, nên Mộng-Đài phải vâng lời, không sao bỏ đi cho đành. Đến sâm sẩm tối thấy bưng cơm lên, thôi thì miếng ngon vật lạ không thiếu món chi, rượu tây, rượu ta, hoa quả. Mộng-Đài rất lấy làm phiền-phức quá, mà bà cụ thì cứ hết sức ân cần mời mọc. Nhà tất cả có 5 người, bà cụ là một. cô con gái là 2, cậu con giai là 3, Mộng-Đài là 4, con Xen là 5, thế mà khi ăn lại không thấy có con gái bà đâu, chỉ có bà cụ, cậu con giai và Mộng-Đài, và con Xen thì đứng hầu. Bữa ăn hôm đó không lấy gì làm vui, vì lạ nước lạ non, một nhà không quen thuộc bao giờ mà ngồi ăn uống coi cũng bất tiện, nên Mộng-Đài chỉ ăn sơ-sài mấy miếng đứng lên ngay. Ăn xong Mộng-Đài ra sân rửa mặt và đứng chơi cho mát vì trong nhà nóng quá. Đang ngắm cảnh, thấy cô con gái bà cụ, mặc áo trắng dài, bưng cây đèn đất từ nhà bên lên nhà giữa, đặt mấy cái tăm vào đĩa rồi cất dọng mời: « Mời bác vào sơi nước ạ! » Mộng-Đài thấy bóng đèn soi tỏ, khách Quảng-Hàn càng thêm vẻ Nga-mi, cất tiếng vàng ngọc dang-dảng, không có dáng e-lệ lắm như các cô con gái khác, thì tự ngẫm-nghĩ hẳn người này cũng có chút tân học, nên mới bạo-dạn như vậy, mới giả lời rằng: « Vâng, bác để mặc tôi, sao bác lúc nãy không lên sơi cơm một thể? » Cô kia giả lời rằng: « Thưa bác, em còn bận trông nom dưới bếp, không lên mời bác được, xin bác tha lỗi, để tí nữa dọn-dẹp xong mới dám ăn. » Kế bà cụ nói: « Ngọc ơi! Con mang cái bàn ra sân và mấy cái ghế, ngồi ngoài sân uống nước cho mát. » Rồi bà cụ cũng ra đứng ngoài sân. Lúc bấy giờ Mộng-Đài mới biết con giai bà tên là cậu Ngọc, để thong-thả ta xem nốt con gái bà tên là gì nào? Bàn ghế kê xong, bà cụ mời Mộng-Đài ngồi, rồi tỉ-mỉ hỏi hết gần xa, họ hàng, quê quán và tên tuổi Mộng-Đài. Mộng-Đài thấy bà cụ người chất-phác, nên mới kể hết nỗi thân vất-vả, nỗi mình long-đong, và sở dĩ đi Haiphong làm gì, nhất nhất kể rành-rọt. Bà cụ nghe xong cũng ngán-ngẩm thay cho Mộng-Đài, hữu tài thương nỗi vô duyên lạ đời.
Đêm hôm đó cậu Ngọc mời Mộng-Đài vào nghỉ tại gian bên nhà khách, nhưng Mộng-Đài kêu nóng quá, xin cho nằm ở ghế tràng-kỷ ngoài hiên cho mát. Suốt đêm thâu chần-chọc, nghĩ chuyện ban ngày, ngắm cuội trông giăng, sông Ngân nước bạc, sao mọc lơ-thơ, hơi sương phảng-phất, xung quanh nhà gió thổi cành tre khua lắc-rắc, la khóc ồn-ào, trên ngọn tre cú đậu kêu giăng, trong bóng tối đóm lòe gốc dậu, chó sủa trong sân, tù-và rên ngoài ngõ, tả sao cho hết cơn buồn. Mộng-Đài dút bút chì, dưới ngọn đèn khuya sẽ hòa mấy điệu thi ca:
Vẩn-vơ trăm mối chứa bên lòng,
Cái nợ tang bồng cái nợ chung;
Non nước một bầu vai gánh nặng,
Hiếu trung đôi chữ lệ tuôn ròng!
Chiếc thân chìm nổi bềnh-bồng,
Nhấp-nhô thuyền bách dữa dòng bể khơi;
Ngán thay cái kiếp đời người,
Khi thương, khi khóc, khi cười, khi vui!
Cùng nhau một kiếp ở trên đời,
Sướng đến như ai cũng thế thôi!
Bác Tạo đã lôi vào bể thảm,
Khôn đường thoát khỏi bước trông-gai
Nỗi-niềm biết kể cùng ai,
Biết ai mà kể những lời tri-âm;
Năm canh chiếc bóng âm-thầm;
Buồn trông chị nguyệt thương thằng cuội con.
Muốn vê quả phúc lại cho tròn;
Cửa Phật đem thân gửi nước non,
Ác nỗi kiếp trần chưa rũ sạch.
Còn mong gỡ nợ với giang sơn.
Biết thân thuở trước còn non,
Thì thà nhẹ nợ còn hơn sống đời;
Trách ai chỉ trách ông giời,
Làm chi độc-địa với người trần-gian?
Vẩn-vơ trăm mối nghĩ lan man,
Nghĩ kiếp phù sinh lệ chứa-chan;
Bối-rối duột tầm bao hết rối,
Ngẩn-ngơ chiếc bóng với ai than!
Một mình ngồi dẽ canh tàn
Sầu tuôn đứt mối, lệ ghàn thấm khăn;
Giăng ơi có thấu không giăng,
Bể sầu bao lấp cho bằng được đây?
Viết song ngồi thơ-thẩn mà trông giăng, trông sao sao nhạt, trông giăng giăng tà.
Thức lâu mới biết đêm giài,
Càng mong giời sáng càng giài trống canh.
Vừng giăng đã sế non đoài, mây quang đã thấy mặt giời dạng đông. Mộng-Đài đứng dậy đi bách bộ ngoài sân, chợt thấy tiếng động đằng-hắng dan bên, đã thấy con Xen dưới bếp cằm chổi lên quét sân, Mộng-Đài bảo con Xen lấy chậu nước dửa mặt và hỏi ai đã dậy sớm ở trong nhà mà đằng-hắng thế? — « Thưa cô Lan con đấy ạ! » ấy chỉ có mấy tiếng thế mà Mộng-Đài chưa rửa mặt, mắt mờ mà như người đang trông đám mây đen, thấy lòe một cái chớp, mà dật mình quang cả mắt. Thôi được rồi, thế là biết nốt cô con gái bà cụ đây tên là cô Lan. Mộng-Đài ra tường hoa rửa mặt, đang rửa, lại nghe thấy tiếng trong nhà nói: « Xen, đem đĩa xà-phòng thơm này ra để bác rửa mặt ». Con Xen vào mang xà-phòng ra, rồi lại nghe thấy tiếng gọi: « Xen, đi mua cái này đây » Mộng-Đài nghe rõ là tiếng cô Lan, cô đã dậy sớm trước nhà và sai bảo kẻ thầy người tớ. Mộng-Đài vừa rửa mặt xong, quay vào đã thấy cô Lan đương lau ấm chén và mời vào sơi nước. Bổn thân cô pha nước mời song xuống nhà dưới. Mộng-Đài ngồi một mình uống nước, vừa uống vừa nghĩ: người sao trong ngọc trắng ngà, mà cách tiếp-đãi xem bề thân-thiết, thì lòng những nao nao lòng. Đang nghĩ-ngợi vẩn-vơ thấy con Xen mang về. sữa, bánh tây, rồi lại thấy cô Lan bổn thân pha mấy cốc sữa để vào khay mang lên nhà khách, rồi vào đánh thức bà cụ dậy mời ra sơi nước và điểm tâm. Lúc đó cậu Ngọc cũng đã dậy đã rửa mặt vào, mời Mộng-Đài sơi bánh. Mộng-Đài không dám từ chối, cũng ngồi lại uống sữa ăn bánh, sực nhớ khi ở Hà-Thành, sáng ngày sôi nắm, cháo hoa, đậu dán, mà nhớ đến mùi phong-vị Giang-Nam.