Tiếng gọi đàn/4
Không cần phải nói thì ai cũng biết gia-đình giáo-dục là cần nhất, trọng nhất trong sự giáo-dục của người ta. Vì giáo-dục là gì? giáo-dục tức là nuôi nên cái tập-quán tốt cho người ta và vun bón lấy những cái trí-thức nhu-yếu của người ta, mà những cái tập-quán thường thấy quen mắt, nghe quen tai nhất cho người ta hơn cả, chẳng là ở chốn gia-đình dư? những cái trí-thức nhu-yếu mà người ta có thể thu nhặt hàng ngày được nhiều hơn cả, chẳng cũng là ở chốn gia-đình dư? Đành rằng người ta đến tuổi học ai cũng đã chịu giáo-dục ở nhà trường, song cái thì-giờ của đứa trẻ ở nhà trường trong một năm có được là bao nhiêu, thông tính lại có khi không được nửa phần, còn bao nhiêu cái quang-âm quí báu là một cái lưng vốn tốt để cho người ta tìm kiếm ra được những trí-thức mới, gây dựng lên những tập-quán hay, toàn thị cái thì giờ vắng thầy xa bạn cả; những cái thì-giờ ấy mà muốn trở nên được những cái thì-giờ có ích, có thể lợi dụng được mà thâu nhặt thêm những trí-thức mới, gây dựng thêm những tập-quán hay ở ngoài cái công-khóa trong lớp học mình thì chốn gia-đình chính là một nơi súc-tích chồng-chất nhiều những cái thì-giờ ấy hơn cả. Vả tính thường người ta ai cũng thích sự tự-do. ưa chốn thân cận, nhất là con trẻ thì càng xuất tính tự-nhiên hơn; mà người ta bất kỳ làm chuyện gì hễ có ưa có thích thì tinh-thần mới phấn-phát, hứng thú mới nồng-nàn, mới càng dễ được việc lắm; gia-đình là chốn thân cận mà người ta được hoàn toàn tự-do hơn cả, dủ-dỉ chuyện trò với anh em cha mẹ, chơi-bời đàm-luận ở trong cửa trong nhà chắc bao giờ cũng ưa cũng thích hơn là nghe giảng sách, tập làm bài ở trong lớp học; cho nên sự giáo-dục ở trong gia-đình đối với con trẻ vẫn có công-hiệu màu-nhiệm hơn là ở trong lớp học nhiều. Các nhà giáo-dục đời nay đã nghiên-cứu những phương-pháp kinh-nghiệm, suy xét cái tâm-lý trẻ-con mà đều công-nhận gia-đình giáo-dục cũng cần, cũng trọng không kém gì học-đường giáo-dục. Ở Âu Mỹ bây giờ, sự học-đường giáo-dục của người ta thực đã cực-kỳ hoàn-toàn mỹ-bị, mà sự gia-đình giáo-dục người ta cũng không hề dám nhãng bỏ chút nào. Ấy gia-đình giáo-dục đối với trẻ con là cần, là trọng như thế.
Sự học-đường giáo-dục ở nước ta bây giờ so với Âu Mỹ thì thật còn là phải chịu thua kém nhiều; học-đường giáo-dục đã còn sơ-lược khiếm-khuyết như thế mà lại không có gia-đình giáo-dục nữa thì những tập-quán tốt của trẻ con làm sao mà gây dựng nên được, những trí-thức nhu-yếu cho trẻ con làm sao mà vun bón cho được, không kẻo hết bao nhiêu trai lành gái tốt là hết bao nhiêu những phần tinh-hoa tuấn-tú trong cái hạng quốc-dân trừ-bị của mình sau này đều thành ra một hạng người giáo-dục dở dang, nhân-cách không thành, nhân-tài không đủ thì nguy-hiểm cho xã-hội biết là nhường nào! Trong một nước cái trình-độ giáo-dục còn thấp kém như nước ta ngày nay, tưởng sự gia-đình giáo-dục càng phải chú trọng lắm.
Ôi! Nói đến gia-đình giáo-dục thì người mình phần nhiều hầu như không có hẳn; trong cái hạng người làm cha mẹ anh chị ở các gia-đình ta bây giờ hồ dễ được mấy năm người là có cái tập-quán tốt để hun đúc cái đức tính cho con em mình, có đủ cái trí-thức nhu-yếu để tẩm tưới cái trí-não cho con em mình; trừ ra được một số rất ít người còn rối beng về những công kia việc khác, không có thì giờ, không đủ tâm lực mà chăm chút được đến lũ con em trong nhà, còn ngoại-giả thì ăn no vác nặng, cuốc bẫm cày sâu, còn có chút gì là chút tập-quán hay, có tí gì là tí trí-thức mới, tự mình đã không có giáo-dục, còn mong gì giáo-dục cho con em, chẳng qua theo cái công-lệ trống mái đực cái mà sinh-hạ ra con, biết đẻ biết nuôi, nuôi con trai khác nào như nuôi lừa, nuôi con gái khác nào như nuôi lợn, nhà nào gọi là biết lo xâu nghĩ xa lắm thì con lớn lên biết cho đi nhà trường học, cái vận-mệnh một đời đứa trẻ cũng đành phú mặc cho mấy ông thầy giáo, mấy quyển giáo-khoa, rồi có khôn hay dại là nhờ về hòn đất, hay hay dở là chắc ở mạng trời, chứ còn biết gia-đình giáo-dục là cái gì mà cũng ai là người làm nổi sự gia-đình giáo-dục nữa.
Nay có một cách có thể thay những người làm cha mẹ anh chị ở các gia-đình, mà săn-sóc cho trẻ con về đường tâm-tính, về đường trí-thức ở ngoài lớp học nhà trường được, là cách làm ra một thứ báo hay một thứ sách riêng cho trẻ con xem. Trẻ-con vốn có tính tò-mò sắc-mắc, hay ưa mới thích lạ, mà cái chữ quốc-văn của ta lại là cái lợi-khí học-vấn thứ nhất của người mình, trẻ con mình bây giờ không mấy đứa là không đọc được quốc-văn, cái tính tò-mò lắc-xắc của trẻ-con thường hay xem báo xem sách lắm; lợi-dụng cái tính ấy mà cho nó có thứ sách hay thứ báo, văn nghĩa bình dị, trình-độ thích nghi, thì thật là một cách bổ-trợ cho sự gia-đình giáo-dục ở cái xã-hội giáo-dục mọi bề còn ấu-trĩ này vậy.
