biết cái chuyên-chế gia đình là hại, hai người con giai con gái, đang tuổi cùng niên thiếu, không biết nhau, không hiểu tính tình nhau, bỗng chốc cùng ở một nhà, mỗi người một tính; vả lại như vợ Vu-Hồ đây, mà đối với Vu-Hồ thì lại là một bên cao quá, bên thấp quá, Vu-Hồ thì học rộng biết nhiều, mà người vợ thì là vừa kém tuổi, vừa vô học, thành ra hình như cuộc ép-uổng, vợ chồng ăn ở với nhau rất hững hờ, hình như chỉ có tiếng vợ chồng mà không có chút gì là vợ chồng, chỉ là một cuộc gả bán của hai bên cha mẹ. Ôi, cuộc trăm năm đôi trẻ, thực là có quan-hệ to về gia-đình, về chủng-tộc, về xã-hội, vẫn hay rằng làm quyền cha mẹ phải chủ việc hôn nhân, song mà định dạm chỗ nào, định gả chỗ nào, cũng nên nói cho con trẻ nó biết trước là chỗ ý chỗ nọ, dò hết ngọn nguồn lạch sông, rồi xem ý con trẻ có bằng lòng, mới sẽ liệu bề nghi thất nghi gia, như thế thì làm gì còn có truyện chái duyên nhỡ lứa, các nhà văn còn lấy đâu câu truyện ép-uổng mà mô tả nên văn, nên tiểu-thuyết.
XII
Vợ chồng Vu-Hồ ăn ở với nhau như mặt giăng mặt giời, anh một tính, chị một tính, anh nói anh nghe, chị nói chị nghe, nói câu trước, không được đến câu sau, thiệt là sung-khắc. Vu-Hồ nguyên là người thâm, nhưng cái thâm của người học-thức là nhã là hay, là điềm-nhiên, cảm-súc thất tình không hiện ra nét mặt; cái thâm của kẻ tiểu-nhân thì là tục, là dở, là thiểm-độc, là ác-căn. Vu-Hồ nhờ có cái tính thâm ấy, nên gập vợ thế mà vẫn cứ êm-đềm, trong gia-đình không bao giờ to tiếng. Chị vợ thấy anh chồng không nói thì lại tưởng là sợ, càng ngày càng làm già, nào biết đâu là Vu-Hồ không muốn nói, chỉ nhân tìm cách gì mà dậy cho tỉnh-ngộ dần.
Nguyên vợ Vu-Hồ đây khi trước còn ở nhà, thì nữ công nữ hạnh cũng kém, ông bố thì bận việc quan, ở
