phác họa ra mấy nét cho rõ cái quang cảnh lính đi tây về ở trong trại không được ra ngoài. Trại lính vừa rộng vừa giài vừa sâu, ở suốt cả một dẫy phố, ba mặt là đường, đằng cổng sau cách một cái đường, có con sông, đó là sông Tam-Bạc. Đứng ở trong trại có thể trông ra được tận Sáu-Kho. Một nửa trại đàng đầu phố thì thuộc về lính Tây đóng. Lính ta chỉ ở có nửa trại về mé cuối phố. Đứng ở ngoài trại trông vào thì chỉ thấy trong san sát những trại, những buồng giấy, và nhà lính ăn ngủ (réfectoire). Trung quanh trại, trước sau đều có tường gạch, sây chắn ngang đến thắt lưng, trên cắm song sắt cao độ quá đầu người. Cổng trại có lính gác, trông sế ngay cổng nhà ông Nam-Sinh sang. Bao nhiêu cha mẹ, vợ con, anh em các người đi tây đều đứng cả ở ngoài tường chấn song sắt, nói truyện vào. Kẻ gọi người nói, suốt một giẫy tường giài 200 thước, chỗ nào cũng đông nghìn nghịt người như đám hội. Mà quả là đám hội thực, hát xẩm, hát trống quân, hát trèo, tựa cả lên bờ tường chấn song, hát chĩa vào trong trại, kẻ bán nước, kẻ bán dầu, kẻ bán bánh chái hoa quả, chào dao ầm-ĩ; mấy cô thanh-lâu, mấy cô giăng-há, áo mùi phất-phới, lượn sát bên tường, chắc các ông chà-mào về có nhiều tiền béo-bở, nên dáng đi õng-ẹo, tiếng cười rúc-ríc, ghẹo mắt bướm ong; các ông lính ở trong trại, lâu nay xa cửa vắng nhà, thấy vẻ vưu vật kề đến tận nơi, cũng bông đùa cho thỏa trí. Lại còn một nỗi lính phải ở trong trại, muốn mua các thứ đồ dùng thì sao? Nên quan đã cho phép mấy người đàn bà bán hàng tạp hóa dọn thành cái chợ ở trong trại để bán hàng cho lính những lúc tầu về. Lạ gì các ông lính sẫn tiền nhiều, mua sắm như vung như phá, ông nào cũng muốn có bộ áo lương gắn mấy cái mề-đay về làng cho bảnh-chọe, nên một bộ áo the tồi may sẫn, cả áo trắng, cả quần, cả áo cánh nguyên bộ, mà có khi bán tới 25$00, con dao con 0$80, cái sà-vệt khổ 0$50, bao diêm 0$05,
