hiểm-nghèo, về đến thôn quê; nào biết đâu các ông ấy đã bóc lột nhau! Tuy rằng ở trong trại các quan cũng có cấm đánh bạc, uống rượu, song mà cấm sao cho sủê. Vả lại các ông ấy soay ra cái gì cũng có thể ăn tiền nhau được, như quay số, như đánh đố, như rút thăm v. v., thế thì còn dữ làm sao cho được, đêm khuya các ông ấy mới soay ra sóc bát, như thế thì quan còn biết đâu mà cấm, ôi, dống máu mê cờ bạc! cũng có mấy người biết tu trí, cẩn-thận, song mà số đó thì rất ít!
Đen cho Vu-Hồ là ở trại mấy hôm sau lại sẩy ra một việc: quan Sáu-Võ Hanoi xuống khám sổ sách, trong trại náo-động mấy hôm, người thì tự tử, người thì bị bắt, đó là vì việc hà lạm, có giấy tố cáo đến tai quan Sáu-Võ, việc này sau sẩy ra to lắm, hẳn ai ai cũng còn nhớ vào khoảng 10 năm nay, các nhật trình đã đăng nhộn nhịp về câu truyện người đội Bốn vượt ngục Hanoi, rồi qua cầu sông cái, giả làm người lính đoan, trốn sang tận Océanie, sau lại bắt được, phải sử án đi đầy, một ông quan Hai bị cách chức, một ông Nghị bị tù, mấy người thư ký bị đòi về Hanoi tra-vấn. Cho hay pháp luật nhà binh thực là nghiêm lắm thay, quan pháp vô thân, ai đã làm nên tội, đủ trứng cớ rành rành, thì dù ông gì cũng bị tội, đủ biết đuốc văn-minh rực rỡ rạng ngời.
Vì việc lôi thôi đó mà Vu-Hồ phải chờ ở Hai-phong mất 10 hôm mới lấy được giấy, lĩnh được tiền phép, rồi cùng với anh em về cùng đường, theo người đội (convoyeur) đưa dao dả về Sứ. Thế là 6 giờ sáng hôm sau mới đáp tầu lên Hanoi, rồi lại từ Hanoi đi xe điện về Hađong, chiều trình mặt ở tòa Sứ, tối lại ra Hanoi, chờ sáng mai đi xe hỏa về quê nhà.
XVI
Vu-Hồ từ hôm bước xuống tầu ở Marseille về, chưa hề có gửi qua một lá thơ nào về nhà, cứ mật như không. Mấy hôm đây lại bị đau mắt, hôm
