XVII
Khám Cao-tăng
Đăn-tết khi chun lọt vào hầm, thì phải cuối mà đi lom khom, đi một đỗi thấy hầm càng tới càng chẹt lần, phải lách mình dở gạch lót nền mà chun lên vào khám Cao-tăng. Khi đứng tĩnh rồi thì Đăn-tết ngó xem chung quanh cã khám. Mới xem xáng qua, thì không thấy cái chi lạ con mắt.
Cao-tăng bèn nói:
— Chừng nầy mới có 12 giờ mười lăm, ta còn được vài giờ nữa đặng đàm đạo.
Đăn-tết nghe Cao-tăng nói vậy, liền day chung quanh kiếm cùng khám coi đồng hồ treo đâu.
Cao-tăng thấy vậy bèn cười mà nói rằng:
— Ngươi hãy xem cái bóng sáng mặt trời do theo lổ xã hơi mà chiếu vào vách. Ta cân đó mà độ giờ khắc, các vòng vẻ xuôi, vẻ dọc đó là độ theo vòng trái đất chạy, một là lăn tròn, hai là chạy vòng chánh dương (mặt trời). Nhờ vậy mà ta biết giờ chắc hơn cũng như ta có đồng hồ vậy, mà thường đồng hổ hay đi sai, chớ mặt trời và trái đất chẳng hề sai siễng bao giờ.
Đăn-tết không hiểu gì ráo. Từ ấu chí trưởng thấy mặt trời sớm mai mọc, chiều lặng thì tưởng là mặt trời đi, còn trái đất thì nằm yên một chổ. Nay nghe Cao-tăng cắt nghĩa cuộc trái đất vận động vậy thì Đăn-tết lấy làm lạ lùng cho là huyền diệu vô cùng, đoạn nói với Cao-tăng rằng:
— Tôi nóng muốn coi các món đồ quí báu cũa ông đó.
Cao-tăng liền đi lại gần lò lữa cũ, lấy đụt xeo nắp lò đặng lấy đồ giấu ở trong đó đem ra cho Đăn-tết xem mà nói rằng:
— Ngươi muốn xem món nào trước?
— Tôi muốn xem cuốn sách cũa ông đã soạn về cuộc lập Tổng-vương-quyền tại xứ I-ta-li đó.
Cao-tăng liền lấy hai ba xấp vãi xé ra từ rẻo đóng quyện lại như sách lá buông (cũa các sãi Cao-mên vậy). Mỗi tờ đều có đính số thứ tự, viết chữ nhõ mà Đăn-tết đọc được, vì Cao-tăng dùng tiếng I-ta-li mà tỏa cuộc, vẫn Đăn-tết là dân ở xứ Bà-rô hoãnh-xanh, nên biết chữ I-ta-li.
Cao-tăng nói:
— Cách 8 ngày nay ta đã viết giức tay, để chữ chung sau cùng bổn truyện nầy, đếm đặng 68 tờ. Đó là dùng hai cái áo và mấy
