còn hay hơn là làm quen với đứa cô lậu quá văn như tôi vậy. Nếu ông chịu dạy tôi, thì tôi hứa với ông không hề có lòng muốn vược ngục nữa.
Cao-tăng cười mà nói rằng:
— Ô hô! Ngươi chưa rỏ, để ông phân lại cho ngươi tường. Vã chăng các khoa học cách-vật trí tri cũa con người thì có hạng, chừng ta dạy ngươi các món ta đã thuộc rồi, thì ngươi sẻ biết bằng ta, những là Lịch-sữ, số-học, bát-vật-học, và ba, bốn thứ tiếng nói, chừng hai năm trở lại thì ngươi sẻ thuộc ráo.
— Hai năm! Ông tưởng hai năm tôi thuộc hết được sao?
— Sẻ biết được nguyên-do chủ nghĩa đại-khái, còn muốn đem ra mà thi hành tiện dụng thì chưa: Vì học chưa phải là biết, vì biết chưa phải là thông, mà học biết là nhờ trí nhớ, thông thái là nhờ cách vật trí tri (là minh triết).
— Vậy chớ tôi muốn biết khoa minh-triết không được sao?
— Minh-triết không phải là khoa học, minh-triết là tổng tóm các khoa cách-trí lại vào tay người tài-ba đặng thi hành tiện dụng; minh-triết chẳng khác nào chòm mây bạc chói lòa mà Đức Chúa Giê-Giu gát chơn lên đó hầu trở lại Thiên-đình.
— Vậy thì bây giờ ông đành lòng khĩ sự dạy tôi món chi, vì lòng tôi rất ham mộ việc học cách trí lắm.
— Ta sẳn lòng dạy ngươi cả cuộc.
Thiệt đó rồi tối lại hai người bàn tính lập chương trình, qua ngày thứ cứ đó mà thi hành. Đăn-tết sáng dạ vô cùng, nghe đâu hiểu đó, học ít biết nhiều, nhứt là khoa bút toán, số-đợi thì chàng va trí hóa nhậm lẹ vô song. Vẫn Đăn-tết thuở bé có biết tiếng I-ta-li và tiếng hy-lạp (cà-rết), nên chẳng đầy sáu tháng va nói được thêm ba thứ tiếng nữa là: Y-pha-nho, Ăng-lê và A-lê-măn. Vì Đăn-tết đã hứa không mong lòng vược ngục, nên cứ lo việc học, được một năm, đã trở nên một người rất thông thái rồi.
Còn Cao-tăng tuy nay có bậu bạn lẻ thì vui lòng, sao một ngày coi một ra tiệu tụy, coi bộ có sự tư sầu, nhiều khi đang ngồi suy cổ nghiệm kim, vùng đứng dậy khoanh tay đi lên đi xuống nói lầm thầm rằng:
— Chớ chi đứng có lính canh.
Đăn-tết hiểu ngầm cái tư tưởng cũa Cao-tăng bèn đáp từ:
— Như ông muốn không có lính canh, cũng sẻ được y như ý muốn mà!
