động đến cái trí-khôn bao giờ; thấy người làm sao bào-hao làm vậy, trần-trần bắt-chước người mà chẳng biết bầy đặt thêm thắt ra tí nào; thành ra tai mắt cũng sinh ra chậm chạp, tay chân cũng thành ra khờ vụng, mà dù chịu khó chịu nhọc đến thức khuya dậy sớm, luôn tay, luôn chân, cái sức làm việc vẫn kém người, kém về đằng phẩm mà đến cả về đằng lượng. Người Âu-châu quan-sát về cái vấn-đề nhân-công ở nước mình, nói người mình cũng khỏe mà làm thật siêng, chỉ vì cái trí-khôn lười biếng quá mà đến nỗi làm việc thua người Tây nhiều lắm. Cái đó chẳng lại là một cái cớ lớn làm cho người mình ươn hèn vụng dại không ganh cạnh nổi với người ta dư?
Vì cái tính cạnh-tranh của người mình cũng có chỗ sai lầm mà thành ra cái tệ dành dật nhau, khuynh-loát nhau, hãm hại nhau vô sở bất chí. Cạnh tranh vẫn là một tính tốt, nhưng phải biết cái mục-đích cạnh-tranh là cốt ở cái gì? Một là cạnh-tranh vì danh; hai là cạnh-tranh vì lợi; mà danh có cái danh hư, cái danh thực, lợi có cái lợi nhỏ, cái lợi to; cạnh-tranh vì cái danh thực, cái lợi to thì càng cạnh-tranh bao nhiêu càng gây nên được những công-nghiệp vĩ-đại, càng thu được những quyền-lợi cao rộng bấy nhiêu mà nhân-cách của mình nhờ thế mà càng tôn quí, nước nhà của mình nhờ thế mà càng thịnh vượng, nhân-loại của mình cũng nhờ thế mà càng tiến-hóa thêm; nếu cạnh-tranh vì
