Bước tới nội dung

Trang:Tieng goi dan.pdf/65

Văn thư lưu trữ mở Wikisource
Trang này đã được hiệu đính, nhưng cần phải được phê chuẩn.
— 62 —

vĩ-nhân kiệt-sĩ, những lúc suy loạn mà dân phải khốn khổ lầm-than, nước phải yếu-hèn sa-sút tất là những lúc có tôi gian vua ám, trong nước hiếm kẻ giỏi người hay; công cũng bậc thượng-lưu là thủ mà tội cũng bậc thượng-lưu là khôi. hạng dân thường bao giờ cũng vẫn là vô thưởng vô phạt. Lại thử xét đến từng làng, từng nhà thì cũng thấy cái hay cái dở của người trên trong một làng, một nhà có ảnh-hưởng cho cái làng ấy, cái nhà ấy rất to và rất mạnh; làng nào mà làm ăn thịnh vượng, phong tục thuần lương chẳng phải là cái làng ấy đã có được người đàn anh đứng đắn cần-mẫn đấy ư? còn những làng mà đàn anh đã vào hạng mục-nát thì đố làm thế nào cho cái làng ấy khỏi tai hại tan-hoang; nhà nào mà con thảo cháu hiền, thượng hòa hạ mục chẳng phải là cái nhà ấy đã có được người gia-trưởng mối-dường khuôn phép đấy ư? còn những nhà mà gia-trưởng đã vào ngữ loang-toàng thì đố làm thế nào cho cái nhà ấy khỏi lung-tung lộn bậy. Ấy cái địa-vị bậc thượng-lưu ở xã-hội Việt-Nam ta quan-trọng đến như thế; biết như thế thì sẽ cân nhắc được cái bậc người th nào là cái bậc người thật hoàn toàn xứng đáng làm bậc thượng-lưu ở cái xã-hội Việt-Nam ta vậy. Sau xin nói phác, họa một cái bậc người như thế.

Cái tính tình của bậc người ấy. — Như trước đã nói, bậc thượng lưu trong nước là một bậc người có cái trách-nhiệm xướng-đạo cho dân