Trang:Viet Nam Su Luoc.djvu/306

Văn thư lưu trữ mở Wikisource
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Trang này cần phải được hiệu đính.


thì chiếu mọi khoản mà thi-hành. Ông Rheinart ở được mấy tháng, rồi lại về Sài-gòn, giao quyền cho lục-quân thiếu-tá Dujardin ( La-Đăng ). Thiếu-tá có đem binh-thuyền giúp quan ta đi đánh giặc ở mạn Hải-dương và Quảng-yên.

Đến khi tờ hòa-ước và tờ thương-ước đã ký xong thì Triều-đình sai ông Nguyễn tăng Doãn 阮 増 阭 ra Bắc-kỳ để cùng thiếu-tá Dujardin chọn đất ở Hà-nội và ở Ninh-hải ( Hải-phòng ) để làm dinh làm trại cho quan quân nước Pháp đóng, và lại sai quan thự thượng-thư bộ Hộ là ông Phạm phú Thứ 范 富 庶 ra làm Hải-An tổng-đốc sung chức tổng-lý thương-chánh đại-thần, cùng với ông Nguyễn tăng Doãn và ông Trần hi Tăng bàn định việc thương-chánh ở Bắc-kỳ.

Tháng 6 năm ất-hợi ( 1875 ) chính-phủ nước Pháp sai ông Rheinart sang làm khâm-sứ ở Huế, ông Truc làm lĩnh-sự ở Hải-phòng, và ông Kergaradec ( Kê-la-đích ) làm lĩnh-sự ở Hà-nội. Triều-đình sai ông Nguyễn thành Ý 阮 誠 意 vào làm lĩnh-sự ở Sài-gòn.

Ông Rheinart ở Huế đến tháng 10 năm bính-tí ( 1876 ), thì cáo bệnh xin về, ông Philastre ra thay.

Triều-đình lúc bấy giờ cũng đã hiểu rằng hễ không theo tân-học thì không tiến-hóa được, cho nên mới định cho người đi du-học. Năm mậu-dần ( 1878 ) bên Pháp có mở hội vạn quốc đấu-xảo ở Paris, vua sai ông Nguyễn thành Ý 阮 誠 意 và ông Nguyễn tăng Doãn đem đồ đi đấu-xảo và cho người sang học ở Toulon.

Nhưng vì năm tân-tị ( 1881 ), Triều-đình lại sai quan Lễ-bộ thị-lang là Phạm Bính 范 炳 sang Hương-cảng đem 12 đứa trẻ con đi học ở trường Anh-cát-lợi, rồi lại sai sứ đi sang Tiêm-la và sang Tàu mà không cho sứ-thần nước Pháp biết, bởi vậy chính-phủ Pháp lấy những điều đó mà trách Triều-đình ở Huế không theo hòa-ước năm giáp-tuất ( 1874 ).

Khi ông Philastre còn ở Huế, vì ông ấy là một người công-chính và lại có học chữ Nho, cho nên Triều-đình ta