học mới thành, mà nhân luân chi học mới có nơi căn cứ.
Trong « vị phát chi trung » thân, tâm, ý, tri, vật, mới có thể cùng là một cái tâm mà thôi. « Nhưng mà chỉ về chỗ sung tắc mà nói thời gọi là thân; chỉ về chỗ chủ tể mà nói thời gọi là tâm; chỉ về chỗ tâm phát động thời gọi là ý; chỉ về chỗ ý linh minh thời gọi là tri; chỉ về chỗ ý thiệp trước thời gọi là vật: tất cả thật chỉ là một cái mà thôi ».
但 指 其 充 塞 處 言 之 謂 之 身 指 其 主 宰 䖏 言 之 謂 之 心 指 心 之 發 動 䖏 謂 之 意 指 意 之 灵 明 處 謂 知 之 指 知 之 涉 着 䖏 謂 之 物 只 是 一 件,
(Trả lời Cửu Xuyên. Truyền Tập Lục, hạ).
Thân, tâm, ý, tri, vật, cùng là một, cho nên sách Đại Học vòng hai chiều biện chứng-pháp[1] mà nói: « Muốn tu
- ▲ — Double marche dialectique. Phép dialectique nầy, là phép nghiên cứu trong triết học, thí dụ như trong bài Psychologie et métaphysique của Jules Lachelier.
465
