Bước tới nội dung

Trang:Vuong Duong Minh.pdf/376

Văn thư lưu trữ mở Wikisource
Trang này đã được hiệu đính, nhưng cần phải được phê chuẩn.

sách Đại Học nói « cách vật trí tri » chỉ là nói « cùng chí cái lý của sự vật » 窮 至 事 物 之 理, Như thế thời dụng công chỉ ở nơi suy cứu cho cùng, dụng lực chỉ ở nơi tìm lý. Nếu cùng cái lý rồi mà trí tri, thời sao thánh nhân không nói « trí tri tại cùng lý » 致 知 在 窮 理, mà phải nói « trí tri tại cách vật »? 致 知 在 格 物. Tất cái nghĩa của « cách vật » phải gồm « trí tri, thành ý, chánh tâm » 致 知 誠 意 正 心. Chỉ một tiếng « cùng lý », không đủ. Phải có « chánh tâm » mới thật là trí-tri, mới thật là trí lương tri. Biết đến suốt tột cái lý, mà không chánh cái tâm, thời chưa là tri hành hiệp nhất, nghĩa là chưa biết. (Xem Truyền Tập Lục, trung).

Chữ « cách » cắt nghĩa là « chánh » như thế, thời « cách vật » phải cắt nghĩa là « chánh cái vật, làm cho cái vật được chánh đáng ». Vật mà muốn làm cho nó chánh đáng là làm sao? Nên nhắc rằng Vương Dương Minh định nghĩa chữ « vật » như vầy: « Chỉ về hình thể, thời gọi là

377